Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

A

ADELAJDA

ur. 1324, zm. 1371, córka landgrafa heskiego Henryka II Żelaznego. W latach 1341-1367 była królową Polski jako żona Kazimierza III Wielkiego. W 1356 r opuściła Polskę, a w 1367 r. jej małżeństwo zostało rozwiązane przez papieża Urbana V z powodu braku potomstwa. Po tym fakcie zabiegała o unieważnienia późniejszych małżeństw króla Kazimierza Wielkiego i zwrotu posagu.

ALEKSANDER I JAGIELLOŃCZYK

ur. 1461, zm. 1506, syn Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, wielki książę litewski od 1492 i król polski od 1501. W 1492 r. wydał przywilej, który potwierdzał i wydatnie zwiększał dotychczasowe prawa i wolności panów litewskich, poszerzając prerogatywy rady wielkoksiążęcej. Przywilej ograniczał władzę wielkiego księcia i podkreślał separatyzm litewski w polityce zagranicznej.Aleksander prowadził ze zmiennym szczęściem wojny z Moskwą 1492-1494 i 1500-1503, zakończone niekorzystnymi dla Litwy traktatami pokojowymi, na mocy których utraciła ona tereny na wschód od środkowego Dniepru. W 1499 r, chcąc zyskać sojusznika w zbliżającej się nowej wojnie z Moskwą, zacieśnił przymierze Litwy z Polską (tzw. unia wileńska). Próbował poprawić stosunki polsko-litewskie poprzez małżeństwo z córką wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III Srogiego. Jeszcze przed koronacją na króla Polski w przywileju mielnickim wydanym 1501 (unia polsko-litewska) wyraził zgodę na zacieśnienie unii personalnej z Polską przez przyjęcie zasady o wyborze wspólnego władcy dla Litwy i Korony oraz na oddanie całej władzy ustawodawczej senatowi. Wywołało to opozycję szlachty na czele, której stanął kanclerz wielki koronny Piotr Łaski.W latach 1501-1503 król przebywał na Litwie, przekazując rządy w Koronie przedstawicielom senatu. Powrócił do Polski 1503, po zawarciu pokoju z Rosją i Turcją. Pod naciskiem szlachty podpisał w 1504 r. konstytucje sejmu piotrkowskiego i w 1505 r. sejmu radomskiego (nihil novi), co doprowadziło do załamania oligarchii magnackiej i powstania ustroju demokracji szlacheckiej. Konstytucje te unieważniły przywilej mielnicki. Aleksander prowadził aktywną politykę bałtycką, popierał Hanzę i Szwecję przeciw Danii, dążył do stworzenia koalicji antykrzyżackiej i przygotowywał się do wojny z zakonem. Zainicjował budowę wielu obiektów w Wilnie, m.in.: kościoła Św. Anny, klasztoru Dominikanów, domu gościnnego dla kupców moskiewskich, rozpoczął budowę miejskich murów obronnych. Zmarł bezpotomnie, przekazując testamentem wszystkie swe dobra na Litwie i w Koronie bratu i następcy-Zygmuntowi I Staremu.

AUGUST II MOCNY

ur. 1670, zm. 1733, z dynastii Wettinów, od 1694 elektor saski (jako Fryderyk August I), król polski 1697-1706 i od 1709. W rok po objęciu tronu elektorskiego mianowany naczelnym dowódcą armii cesarza Leopolda I, walczył przeciw Turkom na Węgrzech 1695-1696. Tron polski uzyskał przy poparciu cara Rosji Piotra I. Zabiegając o poparcie wśród szlachty polskiej przeszedł na katolicyzm. Podczas elekcji 27 czerwca 1697 August, jako kandydat mniejszości, ubiegł kandydata francuskiego Franciszka de Bourbon księcia Conti, wkroczył zbrojnie do Polski, zaprzysiągł pacta conventa i koronował się w katedrze wawelskiej. Po koronacji doprowadził do ugody ze zwolennikami księcia Contiego, m.in. przez przekupienie przywódców opozycji. Zwolennik władzy absolutnej, na wzór monarchii francuskiej Ludwika XI, przez cały czas starał się zaprowadzić w Polsce rządy dynastyczne i trwale związać Polskę z Saksonią. Rozumiał konieczność przeprowadzenia reform armii i gospodarki. Jego dążenia do rozwoju gospodarczego, realizowane z powodzeniem w Saksonii, wywołały ostry sprzeciw szlachty polskiej, obawiającej się utraty przywilejów. Dla wzmocnienia swej władzy utrzymywał w Polsce wojska saskie, wprowadził je także 1700 na Litwę, wykorzystując walki pomiędzy stronnictwem Sapiehów i Radziwiłłów. W tymże samym roku jako elektor saski rozpoczął wojnę o Inflanty ze Szwecją tzw. wojnę północną (1700-1721).Decyzja ta uwikłała neutralną Polskę w długotrwałą i wyniszczającą wojnę. Po zajęciu Polski przez wojska szwedzkie część szlachty ogłosiła w Warszawie w 1704 r. detronizację Augusta. Po zajęciu Saksonii przez Karola XII, August został zmuszony do podpisania pokoju w Altranstadt, abdykacji z tronu polskiego i uznania wyboru Stanisława Leszczyńskiego. Powrócił na tron 1709 po bitwie połtawskiej, wezwany przez konfederację sandomierską i za przyzwoleniem cara Piotra I. Podejmował próby wprowadzenia zmian ustrojowych i uwolnienia się od kurateli rosyjskiej. Co spowodowało opór części szlachty i zawiązanie konfederacji tarnogrodzkiej (1715 r.). Dopiero dzięki mediacji cara Piotra I udało się doprowadzić do ugody warszawskiej. Ostatnie lata swego panowania poświęcił zabiegom o zapewnienie tronu polskiego swemu synowi, Augustowi III. August II słynął z licznych miłostek (np. z hrabiną Cosel, K. Lubomirska, M. Denhoffowa). Pod jego rządami Polska przeżyła okres upadku gospodarczego i kulturalnego.

AUGUST III SAS

ur. 1696, zm. 1763, syn Augusta II Mocnego z dynastii Wettinów i Krystyny Eberhardyny Hohenzollern-Bayreuth. Od małego przygotowywany przez ojca do objęcia tronu zarówno w Saksonii jak i w Polsce. Od 1733 elektor saski (jako Fryderyk August II) i król polski. W 1719 ożeniony z Marią Józefą, córką cesarza Józefa I. Wprowadzony na tron polski przez Austrię i Rosję w zamian za zobowiązanie do zachowania dotychczasowego ustroju w Polsce. Wybrany na tron polski w drugiej elekcji, mimo wcześniejszego wyboru i koronacji Stanisława Leszczyńskiego. Objął władzę przy pomocy wojsk saskich i rosyjskich, które zmusiły 1734 Leszczyńskiego do opuszczenia kraju i rozbiły 1735 wojsko konfederacji dzikowskiej. Uznany ostatecznie za króla polskiego 1736.Dążył do wprowadzenia zasady dynastyczności tronu polskiego i zapewnienia sukcesji jednemu z synów oraz uzyskania godności cesarskiej dla rodu Wettinów. Pozbawiony szerszych koncepcji politycznych, oparł się na magnaterii, związany do 1734 ze stronnictwem Potockich, do 1752-Czartoryskich i do końca panowania z koterią H. von Brühla, za którego pośrednictwem sprawował rządy w Polsce. Mimo długoletniego panowania nie nauczył się języka polskiego, większość czasu spędzał w Dreźnie. W pierwszych latach panowania dążył, popierany przez Familię Czartoryskich, do wprowadzenia reform fiskalno-wojskowych. Mimo zgody Austrii i Rosji na zwiększenie liczebności wojska w okresie wojny rosyjsko-tureckiej 1736-1739 i drugiej wojny austriacko-pruskiej o Śląsk 1744-1745, reformy nie doszły do skutku z powodu zrywania sejmów.W polityce zagranicznej August oparł się na trwałym sojuszu z Rosją, co zapewniło mu spokojne panowanie w Polsce i prowadzenie, jako elektorowi saskiemu, w miarę niezależnej polityki w stosunku do Austrii i Prus. W wojnach o Śląsk początkowo sojusznik Prus, później Austrii, lawirując między obydwoma państwami umożliwił Prusom jego zajęcie nie uzyskując w zamian żadnych korzyści. W czasie wojny siedmioletniej 1756-1763, po klęsce pod Pirną i opanowaniu Saksonii przez Prusaków, zmuszony do opuszczenia Drezna, przebywał w Warszawie do czasu zawarcia pokoju w Hubertsburgu (1763). Wszystko to jak i niekorzystna sytuacja międzynarodowa uniemożliwiły plany Augusta dotyczące sukcesji tronu.Lata panowania Augusta w Polsce charakteryzowały się walką koterii magnackich i ogólną dezorganizacją państwa. August był znawcą sztuki, muzyki, architektury i miłośnikiem polowań. Z jego inicjatywy dokończono budowę Pałacu Saskiego i rozbudowano Zamek Królewski w Warszawie.

DIETRICH VON ALTENBURG

ur. ?, zm. 1341, ostatni potomek rodu burgrabiów z Altenburga w Turyngii. Do Zakonu wstąpił około 1331 r, a w 1331 został wielkim marszałkiem zakonu i poprowadził dwie wielkie wyprawy na Polskę. W bitwie pod Płowcami odniósł ranę ciętą głowy. W 1335 r. został wybrany wielkim mistrzem. Jego rządu upłynęły pod znakiem rokowań pokojowych z Polską i umacnianiem granicy z Litwą. Dla poprawy dyscypliny wewnętrznej i życia religijnego korporacji zakonnej Altenburg wydał Statuty zabraniające braciom nocowania poza obrębem zamków.Zmarł nagle w Toruniu i jako pierwszy wielki mistrz zakonu został pochowany w Malborku, w zbudowanej za jego życia kaplicy św. Anny.

Copyright © 2006 Paweł Soczewski