Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

J

JADWIGA

ur. ok.1374, zm. 1399, córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, królowa a właściwie król Polski od 1384 r. Początkowo rządy za małoletnią królową sprawowali panowie małopolscy. W 1386 mimo sprzeciwu z jej strony i zawartego w wieku 4 lat małżeństwa z księciem austriackim Wilhelmem z rodziny Habsburgów została żoną Władysława Jagiełły. Jako dziedziczka tronu zajmowała równorzędne z mężem stanowisko w państwie. Skupiała na swoim dworze wielu uczonych. Była mecenasem Akademii Krakowskiej, której przed śmiercią zapisała swoje klejnoty. Kanonizowana w 1997 r.

JAN I OLBRACHT

ur.1459, zm.1501, król polski, syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, wychowanek Jan Długosza i Kalimacha. Po śmierci Macieja Korwina, 1490 pretendował do tronu węgierskiego, popierany przez szlachtę. Kontrkandydatem był jego brat Władysław-król czeski - popierany przez magnaterię, który ostatecznie pokonał Jana I Olbrachta. W latach 1491-1498 książę głogowski (na mocy układu koszyckiego, zawartego z Władysławem, w którym zrzekł się pretensji do korony węgierskiej).Od 1492 król Polski, swymi reformami przyczynił się do wzmocnienia stanu szlacheckiego. W 1496 r. wydał Statut piotrkowski, ograniczający prawa chłopów do opuszczania wsi oraz prawa mieszczan w zakresie nabywania dóbr ziemskich (całkowity zakaz, taksy wojewodzińskie). W okresie jego panowania skrystalizowała się instytucja dwuizbowego sejmu walnego z przewagą szlachty, dając podwaliny tzw. demokracji szlacheckiej w Rzeczypospolitej. W 1494 r. wykupił od księcia zatorskiego Janusza IV jego księstwo i przyłączył je do Polski. 1495 włączył do Korony księstwo płockie (po bezpotomnej śmierci księcia mazowieckiego Janusza II). Jan I Olbracht prowadził aktywną politykę na południowym-wschodzie (dążył do opanowania Mołdawii i kładł nacisk na sprawę turecką). W 1497, przy sprzeciwie szlachty polskiej, wkroczył do Mołdawii i oblegał jej stolicę Suczawę. Podczas odwrotu poniósł ogromną klęskę pod Koźminem na Bukowinie. Za jego panowania rozluźnieniu uległa unia polsko-litewska. Na mocy tzw. unii wileńskiej (1499) Polska i Litwa pozostawały niezależnymi państwami posiadającymi odrębnych władców, zobowiązanych jednak do wzajemnej pomocy przeciwko wrogom zewnętrznym. Zachował stanowczą postawę w stosunku do pozostałości państwa krzyżackiego, zmuszając w 1494 r. wielkiego mistrza do złożenia przysięgi wierności.

JAN II KAZIMERZ

ur. 1609, zm. 1672, król polski w latach 1648-1668. Syn króla Zygmunta III Wazy z drugiego małżeństwa z Konstancją, arcyksiężniczką austriacką. W 1629 towarzyszył ojcu w kampanii szwedzkiej. Podczas wojny trzydziestoletniej, walcząc w armii swego wuja cesarza Ferdynanda II, dostał się do niewoli francuskiej (1638-1640). Następnie w roku 1643 wstąpił do zakonu jezuitów i został kardynałem. O tron polski rywalizował ze swoim bratem Karolem Ferdynandem, biskupem wrocławskim. W 1649 ożenił się z Marią Ludwika Gonzagą, wdową po władysławie IV. Panowanie Jana Kazimierza było trudnym okresem dla Rzeczypospolitej. Był to czas nieustannych walk prowadzonych ze wszystkimi nieomal sąsiadami Rzeczypospolitej. W latach 1649-1651 toczył wojnę z Kozakami i Tatarami. Zakończoną zwycięstwem pod Beresteczkiem. W latach 1654-1656 z Moskwą i Kozakami. W 1655 r. król Szwecji, Karol Gustaw wkroczył do Polski korzystając z poparcia lub biernej postawy znacznej części magnatów i szlachty (potop szwedzki). Król schronił się na Śląsku. Powrócił w 1656 r. i stanął na czele walki wykazując duże doświadczenie i zdolności dowódcze. Wojna zakończyła się w 1660 r. W tym samym roku wybuchła i trwała do 1661 r, nowa wojna z Rosją. W czasach Jana Kazimierza miały miejsce także walki wewnętrzne, powstanie Kostki Napierskiego (1651 r.) i rokosz J. Lubomirskiego (1665-1666). W wyniku wojen oraz zawartych traktatów i rozejmów Rzeczpospolita utraciła znaczne terytoria na rzecz Rosji i Szwecji oraz zrezygnowała z lenna pruskiego (traktaty welawsko-bydgoskie). Trudna sytuacja państwa polskiego przerosła możliwości króla. Wszechwładza magnatów nie pozwalała na prowadzenie spójnej polityki wewnętrznej i zewnętrznej. Uwidoczniło się to szczególnie w czasie wojny polsko-szwedzkiej. Konieczność odwoływania się do sejmu, w którym prawo obywatelstwa otrzymało liberum veto, nie pozwalała na realizację najbardziej nawet niezbędnych zamierzeń. Jan Kazimierz nie był dobrym politykiem, nie stworzył sobie żadnej siły politycznej, na której mógłby oprzeć swe rządy. Zrzekł się korony i emigrował do Francji, zmarł w Paryżu po otrzymaniu wiadomości o zajęciu przez Turków Kamieńca Podolskiego.

JAN LUKSEMBURSKI

ur. 1296, zm. 1346, syn cesarza Henryka VII, ożeniony z córką króla czeskiego Wacława II - Elżbietą. Król czeski od 1310, tron uzyskał za cenę znacznych przywilejów na rzecz szlachty. Jako spadkobierca Przemyślidów występował z roszczeniami do korony polskiej, narzucił zwierzchność lenną księciu płockiemu Wańce (1329), zhołdował również większość księstw śląskich 1327-1336 (z wyjątkiem księstw świdnickiego i jaworskiego). W 1329 zawarł sojusz z Krzyżakami, których wspomagał w wyprawach przeciw Polsce i Litwie. Występował, wraz z Karolem Robertem, jako arbiter w sporze polsko-krzyżackim, wydając wyrok na zjeździe w Wyszehradzie (1335), na którym zrzekł się również pretensji do tronu polskiego, za cenę 20 tysięcy kóp groszy praskich. Uczestniczył w wielu konfliktach zbrojnych na terenie Europy, m.in. 1330-1333 podjął próbę opanowania Lombardii. Poległ, walcząc po stronie francuskiej, w bitwie pod Crécy w trakcie wojny stuletnej.

JAN MUSKATA

ur. ?, zm. 1320, od 1282 r. archidiakon łęczycki, od 1284 r. kolektor świętopietrza a Polsce i na Pomorzu ,od 1294 r. biskup krakowski. Zwolennik dynastii Przemyślidów na tronie polskim. W 1301 r. na króla Węgier zostaje koronowany Wacław III, syn panującego w Polsce Wacława II, a biskup Muskata zostaje podkanclerzym Królestwa Węgier. Jednak szybko musiał wracać do Polski, gdyż papież Bonifacy VIII opowiedział się po stronie przeciwnika Przemyślidów, Karola Roberta. Po powrocie rozgorzał konflikt biskupa z arcybiskupem Jakubem Świnką. W 1306 r. po zamordowaniu Wacława III Jan Muskata popiera Władysława Łokietka jako kandydata na tron Polski. Jednak już w rok później popadł ponownie w konflikt z księciem. W latach następnych Muskatę czekały procesy, konfiskata majątku, półroczne ciężkie więzienie w wawelskiej wieży i wiele innych upokorzeń. Zmarł w samotności i pogardzie w lutym 1320 r.

JANUSZ I STARSZY MAZOWIECKI

ur. ok. 1340, zm. 1429, książę wyszogrodzki, ciechanowski, zakroczymski, liwski, wiski, warszawski (od 1370 r.), czerski (od 1379 r.), syn Ziemowita III. Prowadził walki z Zakonem Krzyżackim, m.in. 1409 zorganizował wyprawę odwetową zdobywając i paląc Działdowo. Uznawał zwierzchnictwo Polski, składając hołd lenny z Mazowsza Ludwikowi Wegierskiemu (1370), Jadwidze (1383) i Władysławowi Jagielle (1387). Dostarczył posiłków w czasie Wielkiej Wojny z Zakonem Krzyżacki w latach 1409-1410. Przeniósł stolicę księstwa z Czerska do Warszawy.

JANUSZ II MAZOWIECKI

ur. 1455, zm. 1495, książę mazowiecki od 1471. Zjednoczył pod swoim berłem znaczną część Mazowsza. Po jego śmierci Jan Olbracht włączył księstwo Płockie do Korony.

ŚW. JADWIGA

ur. ok. 1165, zm. 1243, księżniczka Meranu, córka Bertolda, hrabiego Diessens-Andechs, tytularnego księcia Merano, od 1192 r. żona Henryka I Brodatego. Po urodzeniu siedmioroga dzieci złożyła wraz z mężem śluby czystości i osiadła w ufundowanym przez siebie klasztorze w Trzebnicy gdzie zmarła. W 1229 pośredniczyła między Konradem I Mazowieckim i mężem w sporze o tron krakowski. Kanonizowana w 1267 roku przez Klemensa IV. Jej życiu i działalności dobroczynnej poświęcono liczne utwory hagiograficzne, m.in. Kodeks ostrowski (1353).

URLYK VON JUNGINGEN

ur. ?, zm. 1410. Brat wielkiego mistrza Konrada von Jungingena. Swoją karierę w Zakonie rozpoczął od stanowiska rybiczego w zamku w Morągu. W poczet najwyższych dostojników Zakonu wszedł w 1404 r. obejmując urząd wielkiego marszałka. Po śmierci brata w 1407 r. zostaje wybrany wielkim mistrzem. Przekonany o konieczności zbrojnej rozprawy z Polską od początku swojego panowania czynił przygotowania do wojny. Po wybuchu w 1409 r. powstania na będącej w posiadaniu zakonu Żmudzi wypowiedział wojną Polsce i Litwie. Zginał wraz z niemal całą elitą Zakonu 15 lipca 1410 r. w bitwie pod Grunwaldem.

Copyright © 2006 Paweł Soczewski