Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

K

KAROL IV LUKSEMBURSKI

ur. 1316, Zm. 1378, król niemiecki i czeski (od 1346 r.), cesarz niemiecki (od 1355 r.), syn Jana Luksemburskiego, wybrany jako antykról, prowadził walkę o tron z Ludwikiem Bawarskim z rodziny Wittelsbachów W 1356 r. wydał Złotą Bullę, która ustalała sposób wyboru panującego w Niemczech oraz wyznaczała skład kolegium elektorskiego. W praktyce Bulla legalizowała istnienie siedmiu niezależnych państw Rzeszy, luźno związanych niemiecką koroną królewską bądź cesarską. Doprowadził do umocnienia pozycji czeskiej na Śląsku (zawarł pokój z Polską w 1348 roku), przyczynił się do rozwoju gospodarczego i kulturalnego Czech. Założył arcybiskupstwo (1344) w Pradze, niezależne od metropolii w Moguncji, oraz uniwersytet (1348).

KAROL ROBERT

ur. 1288, zm. 1342, król węgierski od 1308, koronowany w 1310, zapoczątkował węgierską linię Andegawenów. Objął tron węgierski będący przedmiotem starań Przemyślidów i Wittelsbachów po wygaśnięciu dynastii Arabadów (1301 r). Walczył o władzę przez dwa lata z opozycją węgierską, złożoną głównie z mieszczan pochodzenia niemieckiego. Dbał o rozwój kraju: wprowadził złotą monetę, popierał rozwój rzemiosła i handlu, zreformował siły zbrojne. Zawarł formalny sojusz z Władysławem Łokietkiem poparty małżeństwem z Elżbietą Łokietkówną. Utrzymywał przyjazne stosunki z królem Kazimierzem Wielkim i swojemu synowi Ludwikowi zapewnił sukcesję w Polsce po Kazimierzu.

KAROL V HABSBURG

ur. 1500, zm. 1558, król hiszpański od 1516 (jako Karol I), król niemiecki od 1519, cesarz od 1520. Przedstawiciel dynastii Habsburgów, skupił w swoich rękach rządy nad rozległymi terytoriami Europy Zachodniej i terytoriami zamorskimi w Ameryce. Dążył do odbudowy uniwersalistycznego cesarstwa. Plany Karola V pogrzebał sprzeciw Francji oraz ruchy religijne, szczególnie silne w państwach niemieckich i Niderlandach. W latach 1521-1544 Karol V prowadził długoletnie wojny z Francją o wpływy we Włoszech-mimo kilku efektownych zwycięstw nie udało mu się jej pokonać. Na podstawie pokoju w Crespy obie strony wyrzekły się zdobyczy terytorialnych. Karol V wystąpił zdecydowanie przeciwko reformacji w Niderlanadach, nadając m.in. biskupom katolickim uprawnienia inkwizytorów. Dążył do likwidacji ruchów reformatorskich w Rzeszy. W 1521 wydał edykt wormacki, w którym skazywał na banicję M. Lutra oraz jego zwolenników. Postępy luteranizmu były jednakże tak szybkie, że ok. 1540 całe północne i środkowe Niemcy przeszły na protestantyzm. Doszło do formalnej wojny pomiędzy Związkiem Szmalkaldzkim (protestanci) a siłami cesarsko-papieskimi, zakończonej zwycięską dla cesarza bitwą pod Mühlbergiem (1547). Próba wykorzystania odniesionego zwycięstwa dla wzmocnienia władzy cesarskiej spotkała się ze zdecydowanym sprzeciwem ze strony wszystkich nieomal władców niemieckich. Pokój augsburski (1555), wprowadzający zasadę tolerancji religijnej, sprzyjał dalszemu rozbiciu politycznemu Niemiec i osłabieniu władzy cesarskiej. Karol V abdykował w 1556, oddając koronę cesarską wraz z Austrią oraz korony czeską i węgierską bratu Ferdynardowi I, natomiast Hiszpanię, Niderlandy, posiadłości włoskie i terytoria zamorskie synowi Filipowi II.

KAROL X GUSTAW

ur. 1622, zm. 1660, król Szwecji od 1654r, wnuk Karola IX Sundermańskiego. W swej polityce zagranicznej dążył do opanowania wybrzeży Bałtyku, dołączenia do Szwecji Prus Królewskich i Inflant, następnie ziem rosyjskich. W związku z tym, mimo obowiązującego do 1661 rozejmu, rozpoczął wojnę z Polską 1655, znaną pod nazwą p„potop” w latach (1655-1660). W 1658 Karol Gustaw zaatakował Danię odnosząc zdecydowany sukces, przyłączył do Szwecji Skanie. Druga wyprawa przeciwko Danii napotkała wspólne siły wojsk duńskich, brandenburskich, polskich i holenderskich. Szwedzi byli zmuszeni do podpisania pokoju w Oliwie (1660), już po śmierci Karola Gustawa.

KAROL XII

ur. 1682, zm. 1718, król Szwecji od 1697. W wojnie północnej rozpoczętej w 1700, skutecznie bronił się przed koalicją wojsk sasko-rosyjsko-duńskich. W pierwszym roku wojny zmusił Danię do zawarcia pokoju w Trawendal i rozbił wojska rosyjskie pod Narwą. W latach 1701-1704 działania wojenne przeniosły się na ziemie polskie. Wojska sasko-polskie elektora saskiego i króla polskiego Augusta II Mocnego poniosły klęski pod Kliszowem (1702) i pod Pułtuskiem (1703). Karol XII przeforsował wybór Stanisława Leszczyńskiego na króla Polski. W 1706 zajął Saksonię zmuszając Augusta II do zawarcia pokoju, wycofania się z koalicji antyszwedzkiej i zrzeczenia się korony polskiej. Zaniepokojony postępami wojsk rosyjskich na wschodzie, podjął wyprawę przeciw Rosji, która zakończyła się druzgocącą klęską wojsk szwedzkich pod Połtawą. Klęska ta odmieniła losy wojny, w jej wyniku do koalicji antyszwedzkiej przystąpiły Prusy i Hanower. W ciągłych walkach Karol XII tracił zdobyte wcześniej terytoria nad Morzem Bałtyckim. Zginął podczas oblężenia twierdzy Friedrikshald, w trakcie kolejnej wyprawy przeciw Danii i Norwegii.

KATARZYNA II WIELKA

ur. 1729, zm. 1796, księżna Sophia Augusta Anhalt-Zerbst, cesarzowa Rosji od 1762.Wstąpilła na tron po wymuszonej abdykacji swego chorego psychicznie męża Piotra III, który wkrótce po ustąpieniu został zabity w celowo sprowokowanej przez oficerów burdzie.Dążyła do umocnienia władzy centralnej, rozwoju ekonomicznego kraju, wzrostu politycznego znaczenia Rosji na arenie międzynarodowej. Rosja za czasów Katarzyny II stała się monarchią szlachecką opartą na wyzysku mas chłopskich, którym dekret Katarzyny II z 1767 zabraniał wnoszenia skarg na panów. W polityce zagranicznej Katarzyna II dążyła do zdobyczy terytorialnych na południu i zachodzie kraju. Poprzez politykę ciągłego mieszania się w sprawy Polski nie dopuściła do przeprowadzenia reform ustrojowych, osadziła na tronie królewskim swego faworyta Stanisława Augusta Poniatowskiego, doprowadziła do rozbiorów Rzeczypospolitej.

KAZIMIERZ II SPRAWIEDLIWY

ur. 1138, zm. 1194, książę wiślicki od 1166, sandomierski i krakowski od 1177, kujawski i mazowiecki od 1186. Pominięty przez Bolesława Krzywoustego w testamencie, nie otrzymał żadnej z dzielnic. Dopiero po śmierci Henryka Sandomierskiego (1166) wykrojono dla Kazimierza Sprawiedliwego część ziemi sandomierskiej z Wiślicą. Po buncie możnowładców krakowskich przeciwko Mieszkowi III Staremu objął dzielnicę krakowską jako princeps, czyli najstarszy spośród książąt. Przejęcie władzy w Krakowie wiązało się ze złamaniem zasady pryncypatu ustalonego przez Bolesława Krzywoustego. Po śmierci Leszka, księcia mazowieckiego rozszerzył swą władzę na Kujawy i Mazowsze. Interweniował w sprawy książąt ruskich. Opierał swą władzę na duchowieństwie i podporządkowaniu się cesarzowi. W 1180 na zjeździe w Łęczycy zrzekł się, przysługującego dotychczas panującym, prawa zagarniania spadku po zmarłych biskupach oraz zobowiązał się do ograniczenia obciążeń nakładanych na dobra kościelne. W ostatnich latach panowania prowadził walkę z możnowładcami i Mieszkiem III o tron krakowski. Zamarł podczas uczty, najprawdopodobniej otruty.

KAZIMIERZ IV JAGIELLOŃCZYK

ur. 1427, zm. 1492, syn Władysława Jagiełły, wielki książę litewski od 1440 r, król polski od 1447 r. Wysłany na Litwę jako namiestnik królewski, obwołany wielkim księciem. Faktu tego nie uznała Korona. Po śmierci Władysława III Warneńczyka objął tron polski. Koronował się dopiero 1447, wymuszając wcześniej na możnowładcach małopolskich zmianę warunków unii na korzystniejsze dla Litwy. Nadał bojarom litewskim prawa równe szlachcie polskiej, obiecał zwrot Podola i Wołynia państwu litewskiemu.W 1454 r. na prośbę Związku Pruskiego, popartą udanym powstaniem antykrzyżackim, ogłosił inkorporację. Prus do Korony. Doprowadziło to do wybuchu wojny trzynastoletniej (1454-1466), zakończonej pokojem toruńskim i odzyskaniem ziemi chełmińskiej, gniewkowskiej, Pomorza Gdańskiego i Warmii. W wyniku traktatu pokojowego państwo zakonne stało się lennem polskim. W latach 1456-1457 Kazimierz Jagiellończyk włączył do Polski księstwo oświęcimskie, ziemię rawską i gostyńską (1462 r.), ziemię sochaczewską (1476 r.). Dążył do wzmocnienia władzy królewskiej, zwalczał oligarchię magnacką z biskupem Z. Oleśnickim na czele. W swojej walce z magnaterią opierał się na szlachcie, która otrzymawszy przywileje cerekwicki i nieszawski zaczęła odgrywać pierwszoplanową rolę w państwie. Panowanie Kazimierza Jagiellończyka było bardzo dla polskiej gospodarki i kultury.

KAZIMIERZ KUJAWSKI

ur. 1211, zm. 1267, syn Konrada Mazowieckiego, książę kujawski od 1233, sieradzki i łęczycki 1247-1260. Po śmierci ojca nie dopuścił do objęcia ziemi sieradzko-łęczyckiej przez swojego brata Ziemowita. Utrzymywał przyjazne stosunki z Krzyżakami, potwierdził , potwierdził darowiznę ziemi chełmińskiej na rzecz zakonu, wspierał Krzyżaków w ich walkach przeciwko Świętopełkowi Pomorskiemu i Prusom. W 1260 osadził na Sieradzu i Łęczycy swego syna Leszka Czarnego. Resztę ziem otrzymali testamentem pozostali synowie, m.in. Władysław Łokietek wraz z bratem Kazimierzem objęli północną część Kujaw z Brześciem. Prowadził spór z biskupem włocławskim.

KAZIMIERZ ODNOWICIEL

ur. 1016, zm. 1058, książę polski. Po śmierci ojca Mieszka II (1034) prawdopodobnie wypędzony z kraju przez możnowładców, przebywał na Węgrzech i w Niemczech. W czasie jego nieobecności nastąpił rozpad państwa, wyodrębniły się poszczególne dzielnice np. Mazowsze, Pomorze Wschodnie oraz wybuchło powstanie ludowe pod hasłami powrotu do pogaństwa. W 1138 r. książę czeski Brzetysław I najechał i złupił ziemie polskie, wywożąc z Gniezna relikwie św. Wojciecha , zajął Śląsk i Małopolskę. Około 1039 r. po uzyskaniu pomocy (politycznej i militarnej) od cesarza Henryka III i księcia kijowskiego Jarosława Mądrego zdołał odzyskać panowanie w kraju (jedynie Śląsk został przy Czechach). Około 1050 r. zajął tą dzielnicę siłą. Obawiając się reperkusji ze strony Henryka II usiłował zjednać sobie jego przychylność. W 1054 r. na zjeździe w Quedlinburgu uzyskał wyrok cesarski, na mocy którego Śląsk pozostał przy Polsce w zamian za roczny trybut (500 grzywien srebra i 30 złota) na rzecz Czech.

KAZIMIERZ WIELKI

ur. 1310, zm. 1370, syn Władysława Łokietka i Jadwigi księżniczki kaliskiej, od 1333 r. król polski, ostatni król z dynastii Piastów. Utworzył silną władzę centralną, opartą na radzie królewskiej i urzędzie starostów. Statutami spisanymi w Wiślicy i Piotrkowie zastąpił dotychczasowe prawo zwyczajowe. Dbał o rozwój gospodarczy i kulturalny kraju, popierając rozwój osadnictwa, budowę nowych miast i rozbudowę istniejących, roztaczał opiekę nad handlem i rzemiosłem. Dla podniesienia bezpieczeństwa kraju i szlaków handlowych wznosił zamki obronne i mury miejskie. W 1364 r. założył Uniwersytet w Krakowie. Wybitny polityk, większość ziem-odzyskał drogą dyplomatyczną. Na mocy pokoju z Krzyżakami w Kaliszu (1343 r.) odzyskał ziemię dobrzyńską i Kujawy, podporządkował sobie jako lenna Mazowsze (1351 r.) i Podole (1366 r.), prowadził aktywną politykę na Pomorzu Zachodnim. W latach 1349-52, przy pomocy węgierskiej, opanował większość Rusi Halicko-Wladzimierskiej. Osiągnięcia rządów Kazimierza były imponujące. Terytorium państwa wzrosło ponad dwukrotnie, a zniszczony wojnami kraj stał się zasobny.

KAŹKO SŁUPSKI

ur. 1351 r. zm. 1377 r, książę słupski od 1374, syn Bogusława V i Elżbiety, po kądzieli wnuk Kazimierza Wielkiego. Po śmierci matki wychowywany na dworze krakowskim, adoptowany przez Kazimierz Wielkiego w 1368 r. prawdopodobnie w celu zapewnienia mu tronu polskiego po Ludwiku Węgierskim. Popierany przez panów wielkopolskich, , nie angażował się w walkę o koronę królewską. Zginął na skutek ran odniesionych w czasie oblężenia zamku w Złotorii w pobliżu Torunia.

KIEJSTUT

ur. 1297, zm. 1382, młodszy syn Giedymina, książę trocki. Na mocy testamentu ojca w 1341 otrzymał Troki, Żmudź, Podlasie i Polesie. W 1345 roku na mocy układu (1344) z bratem Olgierdem i po odsunięciu młodszego brata Jawnuty (zwierzchni władca Litwy) stał się współ rządcą Litwy. Prowadził ciągłe walki z wdzierającymi się na Litwę Krzyżakami. Walczył również z Polską o pogranicze wołynsko-halickie.Po śmierci Olgierda (1377) próbował utrzymać dotychczasowy podział władzy na Litwie z jego synem Jagiełłą (późniejszy król Polski). Został jednak przez nie go pokonany i uwięziony na zamku w Krewie gdzie zmarł w tajemniczych okolicznościach. Kiejstut był ostatnim pogańskim księciem na Litwie. Jego zwłoki spalono na stosie. Jego syn Witold był późniejszym wielkim księciem litewskim.

KONRAD III RUDY

ur. miedzy 1448 a 1450, zm. 1503, książę mazowiecki od 1462 (rządził wraz z braćmi), od 1471 (po podziale) władał ziemią czerską i liwską. W 1496 roku wydał statuty dla Mazowsza.

KONRAD MAZOWIECKI

ur. ok. 1187 lub 1188, zm. 1247, ks. mazowiecki, kujawski (od 1204r.), sieradzki i łęczycki, młodszy syn Kazimierza Sprawiedliwego i Heleny, brat Leszka Białego. Dążył do opanowania ziemi pogańskich Prusów. W tym celu popierał akcje misyjne cystersów, organizował krucjaty z udziałem innych książąt polskich. W 1228r osadził w Ziemi Chełmińskiej Krzyżaków. W sprawach ogólnopolskich popierał swojego brata Leszka Białego a po jego śmierci starał się zająć tron krakowski. Walczył o niego z Henrykiem Brodatym i Bolesławem Wstydliwym. Zajął go w latach 1242 przy pomocy książąt ruskich Jednak już w 1243r musiał ustąpić z Małopolski pokonany przez Bolesława Wstydliwego. Popierał osadnictwo, szczególnie na pograniczu z Jaćwierzą, inicjował lokacje wsi i miast na swoim terenie (m.in. Płocka).

MIKOŁAJ KOPERNIK

ur. 1473, zm. 1543, astronom, matematyk, ekonomista, lekarz, urodzony w Toruniu, kanonik kapituły warmińskiej. W 1510 r. osiedlił się we Fromborku. W czasie wojny polsko-krzyżackiej w latach 1520-1521 dowodził obroną zamku w Olsztynie. W dziele De revolutionibus orbitum coelestium (O obrotach ciał niebieskich) zawarł wykład heliocentrycznej teorii budowy świata, której był twórcą. Wysunął projekt reformy walutowej, pierwszy sformułował prawo o wypieraniu z obiegu lepszego pieniądza przez gorszy.

ŚWIĘTA KINGA

ur. 1234, zm. 1292, księżna krakowska i sandomierska, żona księcia Bolesława Wstydliwego. Pochodziła z królewskiego rodu-córka króla Węgier, Beli IV. Jako wiano wniosła w granice Polski ziemię sądecką. Nie miała dzieci. Po śmierci męża (1279), Kinga wstąpiła do założonego przez siebie klasztoru klarysek w Starym Sączu. W 1960 beatyfikowana. Z Kingą łączy się legenda o żupach solnych w Wieliczce i pierścieniu znalezionym w bryle soli.

WINRYCH VON KNIPRODE

ur. ?, zm. 1382, najprawdopodobniej pochodził z niewielkiej osady Kniprath, położonej na prawym brzegu renu kilka mil od Kolonii. W 1334 r. odnotowano w źródłach obecność Winrycha na zamku w Pasłęku-kompan tamtejszego prokuratora. W latach następnych rycerz z Nadrenii zrobił szybką karierę w Zakonie. Piastował następujące urzędy: komturstwa Gdańska i Bałagi, stanowiska wielkiego marszałka, wielkiego komtura, wreszcie w roku 1351 został wielkim mistrzem. W okresie jego rządów państwo krzyżackie osiągnęło największy zasięg terytorialny i bardzo silna pozycję ekonomiczną zarazem nastąpiło znaczne zeświecczenie zakonu. Przeprowadził reformę monetarną. W ciągu 29 lat rządów wielki mistrz osiągnął sukcesy w wojnie z Litwą i Danią. Kniprode zmarł w Malborku.

Copyright © 2006 Paweł Soczewski