Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

L

LESZEK BIAŁY

ur. 1186 lub 1187, zm. 1227, syn Kazimierza Sprawiedliwego, książę sandomierski i krakowski w latach 1194-1199, 1201 i od 1202, powołany ostatecznie na tron krakowski po śmierci Mieszka III Starego. Oparcia dla swojej polityki szukał wśród duchowieństwa, w Stolicy Apostolskiej i w Kościele polskim. Poparł reformę kościelną arcybiskupa Henryka Kietlicza wyrażając m.in. zgodę na pierwszy kanoniczny wybór Wincentego Kadłubka na biskupa w Krakowie (1207), za co oficjalnie uznany został przez papieża Innocentego III księciem krakowskim. Zwolnił duchowieństwo od odpowiedzialności przed sądami świeckimi i dał klerowi prawo sadzenia ludności wsi kościelnych. W polityce zagranicznej kontynuował linię ojca, przez wiele lat angażując się w sprawy ruskie. W 1205 pokonał księcia halicko-włodzimierskiego pod Zawichostem. O wpływy na Rusi konkurował z królestwem węgierskim. W sprawach wewnętrznych dążył do jedności państwa polskiego i starał się współdziałać z pozostałymi książętami. Wspólnie prowadzili działania mające na celu opanowanie ziem Prusów. Niestety ogólnopolskie wyprawy z lat 1222 i 1223 zakończyły się niepowodzeniem, co spowodowało rozbieżności między książętami szczególnie Leszkiem Białym i Henrykiem Brodatym. Próbę kolejnego sojuszu podjął Leszek w 1227 r. W tym celu zwołał zjazd w Gąsawie, na który oprócz niego przybyli Henryk III Brodaty i Władysław Laskonogi. Obrady zmierzały do podjęcia ważnych uchwał: Władysław Odonic (zajął część Wielopolski) i Świętopełk Pomorski (dążył do usamodzielnienia się Pomorza Gdańskiego) mieli zostać odsunięci od władzy. Jednak obaj zagrożeni książęta doszli do porozumienia. Niespodziewanie, 14 listopada , kiedy Henryk i Leszek zażywali łaźni, napadły na uczestników wiecu wojska pomorskie. Henryk został ciężko ranny a uciekający Leszek został zabity we wsi Marcinkowo. W raz ze śmiercią Leszka w Polsce przestała funkcjonować zasada pryncypatu i rola książąt krakowskich jako władców zwierzchnich całego kraju została mocno ograniczona.

LESZEK CZARNY

ur. między 1240 a 1242, zm. 1288 najstarszy syn księcia kujawskiego Kazimierza I, wnuk Konrada Mazowieckiego, brat Władysława Łokietka. Za życia ojca objął księstwo łęczycki zamienione ok., 1263 na sieradzkie. Popierał rozwój gospodarki (lokował nowe wsie i miasta na prawie niemieckim). W polityce zagranicznej reprezentował kierunek prowęgierski i antyczeski. Po bezpotomnej śmierci Bolesława Wstydliwego (1279), zgodnie z jego wolą objął tron krakowski. Podczas panowanie w Krakowie książę dał się poznać jako znakomity talent dowódczy (w 1280 r. pod Goślicami rozbił wojska księcia halickiego Lwa, w 1282 r. rozgromił wojska Jaćwingów, w 1283 r. pobił pod Rowinami wojska litewskie) i konsekwentny acz nie najszczęśliwszy polityk. W 1285 r. nastąpił bunt części możnowładców, , wśród których poważną rolę odgrywał biskup krakowski Paweł. Leszek uszedł na ery, gdzie uzyskał posiłki zbrojne z którymi pokonał pod Bogucicami nad Rabą buntowników.W obliczu najazdu Tatarów w 1287 nie dał się wciągnąć w walną bitwę, lecz nękał ich podjazdami doliną Dunajca, wycofując się na Węgry. Tatarzy nie zdołali zdobyć Krakowa i Sandomierza, które Leszek Czarny, w zamian za wierne poparcie podczas buntów możnowładców, polecił nowocześnie ufortyfikować.

LUDWIK I WĘGIERSKI

ur. 1326, zm. 1382, król Węgier od 1342, król Polski od 1370, syn Karola Roberta i Elżbiety Łokietkówny, siostrzeniec Kazimierza Wielkiego. Twórca potęgi politycznej i militarnej Węgier w XIV w. Tron polski uzyskał na mocy układów zawartych na zjazdach w Wyszehradzie 1334 i Budzie 1355 między Kazimierzem Wielkim a Karolem Robertem. Realizator dynastycznej polityki andegaweńskiej w Polsce. Po objęciu władzy walczył z opozycją możnych w Wielkopolsce popierających prawa Kaźka Słupskiego do korony. W Polsce przebywał mało, rządy w jego imieniu sprawowała matka, a później książę Władysław Opolczyk, i Zawisza z Kurozwęk. Realizując dynastyczną politykę andegaweńską w Polsce, w 1374 wydał przywilej koszycki, w którym w zamian za tron dla jednej z córek zwalniał szlachtę z większości podatków. W dziedzinie gospodarczej popierał rozwój handlu, rzemiosła oraz górnictwa ołowiu i srebra w Olkuszu, nadawał miastom przywileje handlowe. Politykę zagraniczna Polski podporządkował interesowi Węgier, co spowodowało utratę Santoka i Drezdenka na rzecz Brandenburgii, ziemi włodzimierskiej na rzecz Litwy i zerwanie przez Mazowsze zależności lennej od Polski.

OTTO VON LUTERBERG

ur. ?, zm. 1334, pochodził z rodu grafów z Harzu i w latach 1303-1306 był jeszcze zwykłym bratem zakonnym w Dzierzgoniu. W 1317 roku został mianowany komturem unisławskim. Podobno miał stać na czele buntu dostojników zakonnych przeciwko wielkiemu mistrzowi Karolowi z Trewiru. Jest to jednak teza pozbawiona dowodów. W 1320 r. wyniesiony został na urząd komtura krajowego ziemi chełmińskiej. W latach 1331-1332 dowodził wyprawami krzyżackimi na Polskę. To właśnie on w czasie bitwy pod Płowcami dowodził oddziałami, które przyszły w sukurs rozbitej tylnej straży wojsk krzyżackich i odbiły wziętych do niewoli jeńców.Zmarł w 1334 r. jako komtur Nowego Miasta Lubawskiego.

STANISŁAW LESZCZYŃSKI

ur. 1677, zm. 1766, król Polski 1704-1709 i 1733-1736, syn magnata wielkopolskiego Rafała Leszczyńskiego. Ojciec Marii, żony króla Francji Ludwika XV. Wojewoda poznański od 1699. Przeciwnik króla Augusta II Mocnego (jako poseł na sejm elekcyjny był przeciwny jego wyborowi, w czasie wojny północnej (1700-1721) stał na czele konfederacji w Środzie (1703) domagającej się abdykacji króla), czym zwrócił na siebie uwagę króla Szwecji Karola XII. Po detronizacji Augusta II przez konfederację generalną w Warszawie, przy poparciu króla Szwecji (elekcji towarzyszyły wojska Szwedzkie), w 1704 otrzymał tron polski. Całkowicie zależny od swego protektora. W kraju wybuchła wojna domowa pomiędzy zwolennikami Augusta II i Stanisława Leszczyńskiego (”jedni od Sasa, drudzy od Lasa„). W 1706 w wyniku pokoju w Altranstadt i rezygnacji z korony polskiej przez Augusta II, Stanisław Leszczyński stał się formalnie jedynym królem polskim. W 1709 po klęsce Karola XII pod Połtawą, opuszczony przez dotychczasowych zwolenników, emigrował do Turcji, następnie do Szwecji, później do alzackiego Wissembourga. Po raz drugi osadzony na tronie w 1733 po śmierci Augusta II, poparty przez swego zięcia Ludwika XV. Pokonany w 1734 pokonany przez wojska rosyjskie i saskie popierające Augusta III Sasa, musiał opuścić kraj. A w 1736 r. ostatecznie zrzekł się tronu polskiego. Otrzymał od króla Francji w dożywocie księstwa Bar-le-Duc i Lotaryngię, w których zasłynął jako dobry gospodarz, mecenas nauki i sztuki. Autor dzieła Głos wolny wolność ubezpieczający (1749).

Copyright © 2006 Paweł Soczewski