Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

K

KALWINIZM

doktryna religijna stworzona przez J. Kalwina i przyjęta następnie przez wszystkie Kościoły ewangelicko-reformowane. W znaczeniu szerszym jeden z głównych odłamów protestantyzmu.Doktryna teologiczna Kalwina ukształtowała się pod wpływem M. Lutra i U. Zwingliego, jej głównym elementem jest nauka o predestynacji głosząca, że Bóg odwiecznie przeznaczył wybranych ludzi do zbawienia (a innych na potępienie), na co nie mają wpływu ich własne zasługi lub winy. W sprawach religijno-kościelnych, kalwinizm, podobnie jak inne doktryny protestanckie, nie uznaje papiestwa i hierarchii kościelnej, odrzuca kult świętych i obrazów, zakony i celibat księży, oraz uznaje jedynie 2 sakramenty: chrzest i Eucharystię (komunia udzielana pod 2 postaciami), ponadto kalwinizm nakazuje surowy tryb życia, potępia wszelkie rozrywki i zaleca wiernym częste czytanie Pisma ŚwiętegoKościół jako społeczność stanowi ogół gmin religijnych o dużej autonomii, na jego czele zaś stoi konsystorz. W poszczególnych gminach ważną rolę odgrywają oprócz pastorów osoby świeckie, a zwłaszcza seniorzy. Kalwinizm zaczął się rozwijać od 1536 w Szwajcarii, a następnie we Francji (hugenoci), Niderlandach, Danii, Szkocji, Czechach, na Węgrzech, w Polsce, później również w Anglii i Stanach Zjednoczonych.Współczesne Kościoły ewangelicko-reformowane, istniejące w wielu krajach, są Kościołami o charakterze narodowym. Chociaż w sprawach eklezjologicznych różnią się między sobą, wszystkie zachowują ustrój synodalny; jedyną organizacją o charakterze ponadnarodowym jest świat. Alians Kościołów Reformowanych, obejmujący ok. 50 mln wyznawców

KAMIEŃ ODBOJOWY

kamień ustawiany w przejeździe bramnym, zabezpieczający naroża bramy przed obtłukiwaniem.

KAPITULARZ

duża reprezentacyjna sala na zamku konwentualnym, zazwyczaj sąsiadująca z kaplicą .W kapitularzu odbywały się zebrania konwentu, piątkowe spotkania komtura ze służbą zamkową oraz większość będących wgestii komtura spraw sądowych.

KAPITUŁA GENERALNA

wedługreguły zakonu krzyżackiego było to zgromadzenie wszystkich braci i zarazem najwyższy organ ustrojowy Zakonu. Zbierać się miała raz do roku, we wrześniu iprzysługiwały jej bardzo szerokie uprawnienia. Wyłącznie onamiała moc ustanawiania i dokonywania zmian obowiązujących w Zakonie praw, tylko ona mogła nominować i zdejmować z urzędu wszystkich funkcjonariuszy Zakonu, nie wyłączając wielkiego mistrza. To kapituła generalna miła wyłączne prawo dysponowaniamajątkiem wspólnoty. Taka był teoria, ale praktyka okazała się zupełnie inna. Niemożliwe było wszak zwołanie całego bractwa w regularnych odstępach czasu i zajmowanie go całymmnóstwem szczegółowych spraw.Z czasem wykształcił się nie pisany zwyczaj, który uregulował relacje pomiędzy wielkim mistrzem a kapitułą generalną. Kapituła zaczęła pełnić rolę nadzwyczajnegoorganu, ingerującego w przypadkach kryzysowych i konfliktowych. Nie znany jest zupełnie skład kapituły generalnej i jedynie można przypuszczać, żezasiadali w niej nie wszyscy członkowie Zakonu a jedynie mistrzowie i komturowie krajowi oraz najwyżsi dostojnicy Zakonu z jakąś reprezentacją głównych konwentówkrzyżackich.

KAPITUŁA PROWINCJONALNA

zwoływał ją komtur lub mistrz krajowy w celuprojektowano i zatwierdzano zarządzenia i ustawy dotyczących prowincji, które sygnowano własnąpieczęcią kapituły. Na jej posiedzenia powinni się stawić wszyscy urzędnicy Zakonu Krzyżackiego z danej prowincji. W trakcie trwania kapituły zarządcy poszczególnych okręgów administracyjnych musieli składać najczęściej pisemne sprawozdania ze swojej działalności.Posiedzenia kapituły prowincjonalnej odbywały się raz do roku, najczęściej w stały, ściśle określony dzień. Dla przykładu kapituła prowincjonalna pruska obradowała w Elblągu w dniu Wywyższenia Krzyża, czyli 14 września.Wraz z rozwojem Zakonu kapituły prowincjonalne zaczęły odgrywać coraz większą rolę.

KAPONIERA

element obronny fortyfikacji nowożytnej w postaci wyodrębnionej, niskiej skazamatowanej budowli, wyposażonej w stanowiska bojowe, przeznaczony do obrony wnętrza fosy.

KARIATYDA

podpora architektoniczna przeważnie w kształcie półpostaci-kobiety wspierającej gzyms lub inny element budynku.

KASETON

po polsku skrzyniec-renesansowy element dekoracyjny stropów. Bogato profilowany wgłębiony kwadrat.

KOLUMNA

podpora architektoniczna o okrągłym lub wielobocznym trzonie. Zbudowana z bazy, trzonu i kapitelu.

KOMTUR

był to urzędnik Zakonu Krzyżackiego , który zgodnie z jego regułą zarządzać miał domem zakonnym będącym siedzibą pełnego konwentu. Jednak w praktyce występowały liczneprzypadki zaprzeczające tej definicji. W baliwatach w Rzeszy komturowie byli przełożonymi konwentu i zarządcami domu zakonnego. Zupełnie inaczej było w Prusach i Inflantach gdzie komtur był przede wszystkim urzędnikiem państwowym stojącym na czele komturii. W zakres jego zadańwchodziło: dowodzenie wojskami komturstwa, reprezentacja (osobiście lub poprzez zastępcę) władzy krzyżackiej w sądach ziemskich i miejskich, nadzór nad zbieraniem podatków, kontrola wydatków konwentu, sądy nad sprawcami rozboju na drogach. Komturów odwoływano zazwyczaj po dwóch latach. Od 1251 r. prawo mianowania komturów w Prusach przysługiwało mistrzowi krajowemu, a później przeszło na wielkiego mistrza i kapitułę prowincji.

KOMTURIA

podstawowa jednostka podziału administracyjnego Państwa Krzyżackiego. Z reguły nadrzędna w stosunku do wójtostwa i prokuratorii. Na czele komturstwa stał komtur. Komturstwa posiadały znaczną samodzielność gospodarczą, większa część ich dochodów szła na potrzeby miejscowego konwentu.

KONSEKRACJA

1) Poświecenie, przeznaczenie na użytek kultu religijnego np. konsekracja kościoła lub ołtarza.2) Część mszy katolickiej w której odbywa się poświęcenie chleba i wina.3) udzielenie święceń kapłańskich i namaszczenia nowo mianowanemu biskupowi.

KONWENT

główna jednostkaorganizacyjna Zakonu Krzyżackiego jako bractwa religijnego. WedługStatutów składał się z co najmniej 12 braci-rycerzy i 6 braci-kapłanów i niesprecyzowanej liczby sariantów.W zamkach pogranicznych proporcje te były często zachwiane na korzyśćbraci-rycerzy. Na czele konwentu stał komtur . Bracia-rycerze odgrywali w konwencie najważniejszą rolę i w czasie pokoju nadzorowali różne dziedzinydziałalności gospodarczej prowadzonej przez konwent.

KRENELAŻ

zobacz blanki.

KRÓLEWSZCZYZNY

dobra ziemskie należące do monarchy, które od końca XV królowie zaczęli oddawać w zastaw lub przekazywać jako darowizny możnym. W latach 1562-63 sejm uchwalił egzekucję dóbr królewskich (1563 zatwierdzona przez króla). Od końca XVI w. królewszczyzny dzieliły się na ekonomie, których dochody były kierowane do skarbu nadwornego, oraz starostwa i inne dobra wydzierżawiane lub nadawane w dożywocie jako „chleb dobrze zasłużonych”. W 1775 r. przeprowadzono emfiteutyczną reformę starostw i królewszczyzn. W 1792 r. Sejm Czteroletni podjął uchwałę o wystawieniu królewszczyzn na sprzedaż a po rozbiorach przeszły one na własność rządów zaborczych.

KRUŻGANEK

długi ganek ostrołukowy lub arkadowy obiegający budynek przeważnie od strony dziedzińca, przykryty stropem lub sklepieniem. Pełnił funkcję komunikacyjną wzdłuż kondygnacji.

KRYPTA

sklepione ,pozbawione naturalnego światła pomieszczenie pod kościołem lub kaplicą przeznaczone do pochówku.

KURTYNA

zobacz mur kurtynowy.

Copyright © 2006 Paweł Soczewski