Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Ze średniowiecznego założenia do dzisiaj zachowały się dolne partie murów obwodowych i baszt oraz przebudowany dom zakonny.

Lokalizacja:

Wzgórze zamkowe znajduje się tuż przy drodze biegnącej przez miejscowość.

Wstęp na teren:

Wstęp na dziedziniec zamku jest wolny, natomiast sam budynek należy do parafii katolickiej i jest zamknięty.

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

Kętrzyn (około 14 km), Mrągowo (około 22 km)

Dojazd samochodem:

Z drogi wojwódzkiej nr 594 w miejscowości Święta Lipka należy skręcić na drogę lokalną w kierunku Wilkowa lub z drogi wojwódzkiej nr 591 w miejscowości Wilkowo należy skręcić na drogę lokalną w kierunku Świętej Lipki.

Stacja kolejowa:

Kętrzyn, Mrągowo

Dojazd autobusem:

Bezławki (PKS)  

Warte zobaczenia:

W Świętej Lipce mieści się jedno z najważniejszych sanktuariów maryjnych w Polsce. Znajduje się tam wspaniały barokowy kościół a w nim organy z 1721r. W pobliskim Kętrzynie odwiedzić należy niewielki zamek prokuratorów krzyżackich, (obecnie muzeum) i najpiękniejszy na tych terenach gotycki kościół św. Jerzego.

HISTORIA ZAMKU

W XIV wieku Zakon Krzyżacki rozpoczął kolonizację wschodnich rubieży państwa. Powstało wówczas w Krainie Wielkich Jezior graniczącej z Litwą wiele krzyżackich wsi i większych folwarków rycerskich. W celu ich zabezpieczenia przed najazdami Litwinów powstał długi łańcuch warowni: Pisz, Ełk, Okartowo, Szestno, Ryn, Giżycko, Kętrzyn, Węgorzewo, Barciany. Ten system obronny uzupełniało szereg drewnianych strażnic, a jedną z nich była fortalicja w Bezławkach.

Wzniesiono ją w miejscu dawnego XIII - wiecznego grodu, na szczycie trudno dostępnego wzniesienia umożliwiającego doskonałą obserwację okolicy. Strażnicą zarządzał zakonny komornik podległy prokuratorowi kętrzyńskiemu w ramach komturii w Baładze.

Nie zdołano do tej pory ustalić dokładnej daty budowy murowanych umocnień. Prawdopodobnie wykonano je pod koniec XIV wieku lub w pierwszych dwóch latach XV wieku, gdyż w 1402 roku na zamku przeprowadzono prace adaptacyjne mające na celu przygotowanie siedziby dla litewskiego księcia Świdrygiełły.

Murowany zamek został założony na planie regularnego czworoboku o wymiarach 42,3 x 51,8 metra i składał się z usytuowanego w północnej części wzgórza domu zakonnego oraz dziedzińca otoczonego kamiennym murem.

Główny budynek zamkowy wzniesiono z cegły na kamiennej podmurówce (sięgającej pierwszego piętra) na planie prostokąta o wymiarach 12 x 25 metra. Przypuszczalnie posiadał dwie kondygnacje mieszkalne i trzecią obronną z gankiem straży przykrytym dwuspadowym dachem rozpiętym pomiędzy dwoma ozdobnymi szczytami. Poszczególne kondygnacje rozdzielały drewniane stropy. Niestety ze względu na późniejszą przebudowę nie jest znany wewnętrzny układ pomieszczeń i system komunikacji. Otynkowane, ostrołukowe wnęki były jedynymi ozdobami surowych elewacji z niewielką liczbą okien (po trzy na kondygnacji w obu dłuższych bokach elewacji i po jednym w krótszych). Najprawdopodobniej główne wejście do budynku wiodło od południa.

Przylegający od południa do domu zakonnego dziedziniec otaczał kamienny mur wzmocniony na południowych narożach dwoma prostokątnymi, otwartymi do środka basztami. Miały one asekurować umieszczoną w łączącej jej kurtyniei wzniesioną w formie półbaszty bramę wjazdową. Na osiach zachodniego i wschodniego muru obwodowego umieszczono płytkie wykusze, które mogły mieć również formę półbaszt.

Wjazd na wzgórze zamkowe prowadził od strony wsi długim podjazdem na wprost domu zakonnego, a następnie wzdłuż wschodniej i południowej kurtyny murów przedzamcza do bramy najprawdopodobniej zamykanej broną i wrotami.

Wewnątrz, na dziedzińcu najprawdopodobniej znajdowały się drewniane zabudowania gospodarcze.

Zamek w Bezławkach pełnił, oprócz wspomnianej już funkcji obronnej dla okolicznych osadników, rolę bazy wypadowej do ataków na Litwę. Zachowała się wzmianka z 1402 roku o jego kwatermistrzowskiej roli podczas wyprawy krzyżackiej na Wilno. Po powrocie z nieudanej rejzy zatrzymał się na zamku wielki komtur Wilhelm von Hilfnstein. W tej wyprawie wziął również udział książę Świdrygiełło, brat Władysława Jagiełly i księcia Witolda (ich zagorzały przeciwnik). Wykorzystując ksiecia do własnych celów ( obietnica Żmudzi) Krzyżacy udzielili mu poparcia i ulokowali na zamku w Bezławkach „aby mógł łatwiej bruździć w kraju Witolda”. Świdrygiełlo był potrzebny Krzyżakom, dlatego też jeszcze przez cały 1403 rok do Bezławek wysyłano pieniądze i bogate dary m.in. konie, zbroje, wino, przysmaki kuchenne). W 1404 roku sytuacja uległa radykalnej zmianie. Na mocy układu w Raciążku Zakon uzyskał d Litwy Żmudź, więc Świdrygiełlo przestał być już potrzebny. Krzyżacy wydali go królowi Jagielle w zamian za zwrot poniesionych kosztów na jego utrzymanie.

Po „Wielkiej Wojnie” z Polska i Litwą w latach 1409 - 1411 zamek powoli traci na znaczeniu. Nie odegrał żadnej roli w kolejnych wojnach Zakonu z Polską a w okolicy był bardziej potrzebny kościół niż zamek. W 1513 roku siedziba zakonnego komornika została przekształcona w katolicką świątynię.

Po sekularyzacji Zakonu nastąpiła kolejna adaptacja dawnego zamku, w 1583 roku zamieniono go na kościół protestancki. W latach 1726 - 1730 do zachodniej ściany szczytowej dawnego domu zakonnego dostawiono czterokondygnacyjna dzwonnicę (niszcząc gotycki szczyt). W kilka lat później dobudowano przy północnej elewacji kruchty zakrystię. Zlikwidowano wewnętrzny podział na kondygnacje tworząc jedno wnętrze przesklepione w 1883 roku kolebką.

Zmiany dotyczyły także przedzamcza. Mury obwodowe obniżono i założono wewnątrz cmentarz. W celu usprawnienia ruchu w kurtynie wschodniej wybito furtę zwieńczoną schodkowym szczytem z inskrypcją.

W 1884 roku odnowiono kościół a cmentarz rozszerzono na stoki wzgórza zamkowego. Na początku lat osiemdziesiątych XX wieku obiekt powrócił w ręce katolików, został poddany częściowej renowacji i pełni obecnie funkcje kościoła.

Ze średniowiecznego założenia do dzisiaj zachowały się dolne partie murów obwodowych i baszt oraz przebudowany dom zakonny. Na dziedzińcu pozostało jeszcze kilka grobów z dawnego ewangelickiego cmentarza.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

PLANY ZAMKU

Rzut zamku średniowiecznego (wg B. Schmid w „Leksykon zamków w Polsce”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Zamek w XV wieku (autor C. Steinbrecht z uzupełnieniami J. Salma) - rysunek pochodzi z „Leksykon zamków w Polsce”

WIDOKI ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

LEGENDY I PODANIA

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

BIBLIOGRAFIA

1. Jacek Borkowski „Zamki Państwa Krzyżackiego” Warszawa 1999
2. Bohdan Guerquin „Zamki w Polsce” Warszawa 1984
3. Mieczysław Haftka „Zamki krzyżackie w Polsce - szkic dziejów” Malbork-Płock 1999
4. Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm „Leksykon zamków w Polsce” Warszawa 2001

Copyright © 2006 Paweł Soczewski