Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Z dwuczłonowego założebnia zachowały się: wolno stojąca wieża do wysokości około 20 metrów (obecnie punkt widokowy) oraz ściany budynków mieszkalnych i fragmenty murów obwodowych zamku właściwego.

Lokalizacja:

Do ruin najłatwiej dotrzeć z rynku drogą prowadzącą obok kościoła farnego.

Wstęp na teren:

Wstęp płatny (odzielnie na zamek i wieżę).

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

Puławy (około 9 km), LUBLIN (około 55 km)

Dojazd samochodem:

Skrzyżowanie dróg wojewódzkich nr 824, 830

Stacja kolejowa:

Puławy

Dojazd autobusem:

Kazimierz Dolny (PKS)  

Warte zobaczenia:

Miasto Kazimiezr Dolny stanowi unikalną w skali kraju perłę renesansowej architektury. Przy rynku i ulicy Senatorskiej zachowały się przepiękne kamienice z początku XVI wieku. Pomiędzy miastem a zamkiem znajduje sie kazimierska fara pod wezwaniem św. św. Jan Chrzciciela i Bartłomieja. Warto też zwrócić uwagę na dawną synagogę nadwiślańskie spichlerze oraz przedwojenne wille. Nad Wisłą znajduje się przystań żeglugi wiślanej.W pobliskiej Bochotnicy znajdują się ruiny XIV-wiecznego zamku.Na przeciwległym brzegu Wisły (przeprawa promem samochodowym) w miejscowosci Janowiec ruiny renesansowego zamku Firlejów i Tarłów.

HISTORIA ZAMKU

Początki zorganizowanego osadnictwa w rejonie Kazimierza Dolnego sięgają początków XII wieku. Wtedy to w pobliżu skrzyżowanie dwóch ważnych szlaków handlowych – wodnego wzdłuż Wisły i lądowego z Wołynia na Pomorze i Śląsk powstała osada Kazimierz należąca do norbertanek zwierzynieckich w Krakowie. Niedługo potem zlokalizowano w tym miejscu komorę celną. I właśnie z jej ochroną należy wiązać powstanie pierwszych murowanych umocnień obronnych – kamiennej, cylindrycznej wieży strażniczej. Niestety nie udało się dokładnie ustalić daty jej wzniesienia. Prawdopodobnie powstała w okresie panowania Władysława Łokietka, chociaż nie można wykluczyć wcześniejszej metryki.

Wieża została posadowiona na wzniesieniu powyżej późniejszegozamku i miasta w taki sposób, że jej wznoszący się około 20 metrów nad ziemią szczyt panuje nad całą doliną Wisły. Zbudowano ją z łamanegokamienia na planie koła o średnicy 20 metrów i grubości murów dochodzącej do 4 metrów. Wnętrze podzielone było na pięć kondygnacji a szczyt zwieńczono krenelażem. Jedyne wejście do wieży umieszczono na wysokości 6 metrów nad poziomem terenu. Nie wyklucza się możliwości pierwotnego przykrycia budowli hełmem stożkowym i otoczenia jej dodatkowymi drewniano-ziemnymi umocnieniami. Niestety do tej pory nie przeprowadzono dokładnych badań terenowych, co nie pozwala potwierdzić lub odrzucić powyższej hipotezy.

W przeciwieństwie do wieży nie ma wątpliwości co do okresu powstania zamku królewskiego – lata 40 XIV wieku. Jan Długosz przypisuje jego budowę Kazimierzowi Wielkiemu a przeprowadzone w ruinach badania archeologiczne potwierdziły słowa kronikarza.

Zamek założono około 200 metrów na południowy-zachód od wspomnianej już wieży na niższym grzbiecie wzgórza (poziom dziedzińca leży około 20 metrów niżej niż przyziemie wieży). Zbudowany był na planie nieregularnego, wydłużonego czworoboku (30 x 65 metra) dostosowanym do warunków terenowych. Użytym materiałem budowlanym był miejscowy wapień z niewielkim dodatkiem cegły.

Pierwotne założenie składało się z obwodu murów obronnych (przebieg niepokrywa się dokładnie z obecnym, gdyż pierwotnie prowadzone były ściśle po krawędzi wysoczyzny wzgórza, natomiast obecny ich układ jest wynikiem późniejszych przebudów i regulacji) i zapewne drewnianych budynków mieszkalno-gospodarczych położonych w obrębie dziedzińca. Wjazd znajdował w północno-wschodniej kurtynie w miejscu obecnego wejścia. W czasach Kazimierza Wielkiego kurtyna ta miała zarys nieregularny (fundamenty odkryto w trakcie badań terenowych w latach 1958 – 1960 prowadzonych przez Karola Sicińskiego), który później został zastąpiony do dziś istniejącymi murami z nową brama wjazdową. W takcie badań natrafiono też na odcinek muru, co do którego wysunięto hipotezę, że stanowi on fragment filara mostu wiodącego na zamek.

Pierwsza rozbudowa zamku miała miejsce jeszcze w XIV wieku. Wzniesiono wtedy w północno-zachodnim odcinku muru obwodowego cztero-lub pięciokondygnacyjną basztę obronną wysuniętą poza lico murów i wspartą skarpami narożnymi. Była zbudowana na planie kwadratu o boku 10 metrów i była otwarta od strony dziedzińca.

Ostateczny układ przestrzenny kazimierskiego zamku ukształtował się na przestrzeni XV wieku. Pierwsza w tym okresie modernizacja polegała na wzniesieniu w południowo-zachodniej część dziedzińca trójkondygnacyjnego budynku mieszkalnego opartego o mur obwodowy. Niestety z powodu późniejszych zniszczeń jego podział wewnętrzny jest obecnie niemożliwy do otworzenia. Kolejna rozbudowa miała miejsce niedługo później, dostawiono wtedy na zewnątrz północno-zachodniego obwodu muru obronnego drugie skrzydło mieszkalne. Było ono parterowe i zakończone niewielką wieżyczka z gotyckich cegieł. Mniej więcej w tym samym czasie odcięto od południa wzgórze zamkowe suchą fosą. Fosa ta, wybrana w litej skale ma szerokość 8.5 metra. Górna krawędź jej wewnętrznego stoku została umocniona warstwą kamieni wapiennych. Na dziedzińcu wykuto cembrowaną studnię. Ustyowana ona została w dolnej parti sztucznie wykonnego zagłębiebia, co może sugerować, żę znajdowała się ona (wtórnie?) w piwnicznej kondygnacji istniejącego tu wcześniej lub tylko zamierzonego i nie zrealizowanego do końca budynku. Tak ukształtowane założenie warowne praktycznie bez większych zmian przetrwało do połowy XVII wieku. Do ciekawszych odkryć związanych z XVII-wieczną historią zamku należy odsłonięcie na zewnątrz zachodniego muru dwuizbowej przybudówki gospodarczej. Oba pomieszczenia posiadały podłoge wyłożoną posadzką: północne � z płytek ceramicznych a południowe z kamiennych. Po zdjęciu posadzki półnoicnej znaleziono szkielet ludzki mężczyzny w wieku około 35 lat, wiele jeżdzącego konno. Został on wrzucony do ziemi bez trumny, twarza ku dołowi, a między zebrami tkwił metalowy silnie skorodowny przedmiot.

W świetle dotychczasowych badań obydwa kazimierskie obiekty warowne (wieża i zamek) nie były ze sobą związane i pełniły odmienne funkcje. Zamek właściwy stanowił mieszkanie i bezpośrednio stanowił obronę miasta, natomiast wieża wraz ze swoimi umocnieniami (jeżeli istniały) pełniła wyłącznie funkcje obronne i strażnicze doliny Wisły.

Ze względu na swoje strategiczne położenie przy brodzie na Wiśle i na ważnym szlaku handlowym kazimierski zamek stanowił siedzibę starostów królewskich. Urząd ten ustanowił w końcu XIII wieku król Czech i Polski Wacław II. Najdłużej, bo w okresie 1509 – 1644 stanowisko to dzierżawili przedstawiciele możnego rodu Firlejów z pobliskiego Janowca. Na początku XVI wieku kasztelan krakowski i późniejszy hetman wielki koronny Mikołaj Firlej dokonał renesansowej modernizacji zamku właściwego. Nadbudowano wtedy północno-zachodnie skrzydło mieszkalne, zwieńczono attyką wieżę i budynki mieszkalne oraz dokonano renesansowej modernizacji ich wnętrza.

Kres zabudowaniom zamkowym przyniosły XVII-wieczne wojny ze Szwecją. Wielki pożar doszczętnie zniszczył zamkowe budynki i od tego czasu rozpoczął się powolny upadek warowni. Próbowano goodbudować w stylu pałacowym za panowania Augusta II. Jednakże wojna domowa prowadzona przez tego króla ze Stanisławem Leszczyńskim przerwała te prace. Lustracja z 1774 roku podaje, że zamek jest już nie zamieszkały. W 1806 roku zamek był w tak złym stanie, że zaborcze władze austriackie nakazałystrącenie grożącej zawaleniem attyki.

W XIX i XX wieku na zamku wielokrotnie przeprowadzono badania archeologiczne i prace konserwatorskie. Obecnie obydwa obiekty (zamek i wieża) zabezpieczone w formie trwałej ruiny stanowią własność Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu i są udostępnione do zwiedzania. Z wieży rozciąga się piękna panorama doliny Wisły.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

PLANY ZAMKU

Wspólczesny plan ruin zamku (wg B. Guerquen w „Zamki w Polsce”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

WIDOKI ZAMKU

Widok miasta i zamku w 1811r. (autor J. F. Piwarski, akwarela) - rysunek pochodzi z „Leksykon zamków w Polsce”

LEGENDY I PODANIA

Według tradycji król Kazimierz Wielki znany był ze swoich licznych miłostek. Jak podaje Długosz jedną z nich była piękna żydówka Esterka (Estera), z którą król miał dwóch synów: Niemierzę i Pełkę. Historyczność Żydówki Esterki nie budzi wątpliwości. Czy jednak rzeczywiście była ona królewska kochanką, czy to tylko plotka, która miała wyjaśnić życzliwość króla względem Żydów, a tym samym genezę jego żydowskiego przywileju? Czy jest to prawda, do końca nie wiadomo, gdyż kronikarz jest jedynym źródłem tej wiadomości. Oto co zanotował: „(...) wziął znowu Żydówkę imieniem Estera, ślicznej urody niewiastę, za nałożnicę, z której spłodził dwóch synów: Niemierzę i Pełkę. Na prośbę rzeczonej Estery, Żydówki i miłośnicy swojej, po nadawał Żydom w królestwie polskim mieszkającym wielkie wolności i przywileje na piśmie wydanym w imieniu królewskim, które wielu poczytywało za fałszywe, a w których była niemała krzywda i obraza Boża. (...)”. W każdym razie legenda wiąże króla Kazimierza i Esterkę z kazimierskim zamkiem. Zakochany król miał umieścić kochankę w zamku w pobliskiej Bochotnicy a sam mieszkając w Kazimierzu odbywał wieczorne spacery do dziewczyny. Na pewno trochę w tym kłamstwa jak to zwykle w bajkach czy opowieściach ale przecież na tym polega ich urok.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

BIBLIOGRAFIA

1. Bohdan Guerquin „Zamki w Polsce” Warszawa 1984
2. Antonina Jelcz „By czas nie zaćmił i niepamięć - wybór kronik średniowiecznych” Warszawa 1975
3. Tomasz Jurasz „Zamki i ich tajemnice” Warszawa 1972
4. Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm „Leksykon zamków w Polsce” Warszawa 2001
5. Ryszard Rogiński „Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy” Warszawa 1990
6. Maria Supryn „Miasta i zamki - Kazimierz Dolny, Janowiec” w „Archeologiczne odkrycia na obszarze Kazimierskiego Parku Krajobrazowego” Lublin 2002

Copyright © 2006 Paweł Soczewski