Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Do naszych czasów z dawnej obronnej rezydencji pozostało niewiele, mocno przebudowana wieża mieszkalna, skrzydło wschodnie, jedna basteja wkomponowana w obecną bryłę zamku oraz relikty otaczających zamek fortyfikacji.

Lokalizacja:

Zamek znajduje się w parku u podnóża wzgórza na którym rozpościera się miasto.

Wstęp na teren:

W zamku znajduje się komleks resteuracyjny, więc dostęp do części pomieszczeń może być utrudniony lub nawet niemożliwy.

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

Lesko, Sanok (około 13 km)

Dojazd samochodem:

Skrzyżowanie drogi krajowej nr 84 i drogi wojewódzkiej nr 893.

Stacja kolejowa:

Sanok, Zagórz, Jankowce

Dojazd autobusem:

Lesko (PKS)  

Warte zobaczenia:

Zabytki Leska: późnogotycki kościół parafialny Nawiedzenia NMP (ok. 1530 r.) z przebudowaną w stylu neogotyckim wieżą (1889 r.), renesansowa synagoga (1.poł. XVIII w.) obecnie mieszcząca muzeum, obok żydowski cmentarz z nagrobkami (XVII-XIX w.). W pobliżu miasta, przy szosie do Ustrzyk Dolnych znajduje sie pomnik pzryrody nieożywieonej tzw. Kamień Leski; wysmukła 30 metrowa skała z piaskowca gruboziarnistego. Największą atrakcją pobliskiego Sanoka jest położony na drugim brzegu Sanu jeden z największych w Polsce jeżeli nie największy skansen budownictwa ludowego. Na terenie około 26 ha zgromadzono charakterystyczne dla południowo-wschodniej części naszego kraju zabudowanie wiejskie z XVIII-XX wieku.Pobliskie zamki to Sobień położony na granicy wsi Monasterzec i Załuż oraz królewski zamek w Sanoku.

HISTORIA ZAMKU

Kiedy w 1512 roku po kolejnym najeździe Węgrów znoszeniu uległ zamek Sobień, rodowa siedziba Kmitów herbu Szreniawa, wojewoda krakowski Piotr Kmita rozpoczął wznoszenie swojej nowej siedziby w pobliskim Lesku. Nowy zamek, ukończony w 1536 roku powstał na miejscu wcześniejszego drewnianego dworu wzniesionego przez kasztelana przemyskiego, Jana Kmitę zwanego Noskiem. Składał się on z wieży mieszkalno-obronnej otoczonej murem. Wieża była dwukondygnacyjnym, podpiwniczonym budynkiem wzniesionym z kamienia i cegły usytuowanym w zachodniej części obecnego założenia. O jego rezydencjonalnym charakterze świadczy nakrycie parteru żebrowym sklepieniem wspartym na jednym wielobocznym filarze.

Fundator leskiego zamku, Piotr Kmita należał do jednych z najwybitniejszych osobistości w ówczesnej Rzeczpospolitej. Piastowanymi przez niego urzędami można by obdzielić kilka osób, a były to marszałek wielki koronny, wojewoda sandomierski i krakowski, kasztelan wojnicki i sandomierski, starosta krakowski, przemyski, spiski i kolski. Brał udział w wojnach prowadzonych przez cesarza Maksymiliana I, następnie walczył z Tatarami, księstwem Moskiewskim oraz Zakonem Krzyżackim. Należał do jednych z najbardziej zaufanych doradców królowej Bony. Jednak, kiedy szlachta w tzw. wojnie kokoszej wystąpiła przeciwko królowej, Kmita opuścił swoja protektorkę i opowiedział się po stronie opozycji szlacheckiej.

Obok sztuki wojennej i dyplomacji ten wykształcony w Niemczech magnat interesował się nauką i sztuką. Pasjonowały go prądy humanistyczne, zgromadził dużą bibliotekę a w swoich rezydencjach najpierw Sobieniu a potem w Lesku a przede wszystkim w Wiśniczu gościł wybitnych przedstawicieli polskiego renesansu. Byli to Stanisław Orzechowski, Marcin Bielski, Klemens Janicki i inni.

W 1553 roku Piotr Kmita umiera bezpotomnie a jego olbrzymie dobra zostały podzielone. Lesko otrzymała siostra Katarzyna, żona Andrzeja Stadnickiego. W rękach Stadnickich zamek pozostawał do początku XVIII wieku. W tym okresie dokonano dwukrotnej przebudowy warowni. Najpierw w 1580 roku obniżono wieżę mieszkalną i dobudowano do niej renesansowy budynek mieszkalny zwieńczony attyką. Całość otoczono częściowo murem a częściowo parkanem. Obok znajdowały się zabudowania gospodarcze, ogród oraz zwierzyniec. Drugą przebudowę przeprowadzono w 1656 roku. W jej wyniku zamek otrzymał formę nieregularnego założenia na planie czworoboku z basztami i bastejami na narożach.

Po Stadnickich Leskiem władali kolejno Ossolińscy, Mniszkowie i Krasiccy. Ci ostatni przejęli rezydencję w bardzo złym stanie, po pożarach w 1704 i 1783 roku zamek był opuszczony. Dopiero w latach 1837-1838 Ksawery Krasicki za namową i według projektu przyjaciela Wincentego Pola dokonał odbudowy zamku w modnym wówczas stylu klasycystycznym. Rezydencja otrzymała wówczas włosko-renesansowe krużganki, przebudowano wnętrza i dobudowano oficyny i oranżerię. Istniejący przy oranżerii portal został przeniesiony z dawnego dworu Mniszków w Laszkach Murowanych. Niestety przeprowadzone prace budowlane niemal całkowicie zatarły gotycko-renesansowe elementy budowli.

W latach 60 XX wieku leski zamek został częściowo odbudowany ze zniszczeń, jakich doznał w czasie obu wojen światowych i przeznaczony na ośrodek wypoczynkowy. Obecnie mieści się w nim hotel. Jednak potomkowie rodu Krasickich domagają się jego zwrotu. W 2000 roku wojewoda podkarpacki przyznał im rację, jednak wobec sprzeciwu właściwego ministra sprawa pozostaje nierozstrzygnięta do dzisiaj.

Do naszych czasów z dawnej obronnej rezydencji pozostało niewiele, mocno przebudowana wieża mieszkalna, skrzydło wschodnie, jedna basteja wkomponowana w obecną bryłę zamku oraz relikty otaczających zamek fortyfikacji.

W leskim zamku nigdy nie prowadzono żadnych badań.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

PLANY ZAMKU

Współczesny plan zamku (wg R. Franzikowa w „Leksykon zamków w Polsce”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

WIDOKI ZAMKU

Widok zamku w 1835 roku (autor K. W. Kielisiński) - rysunek pochodzi z „Leksykon zamków w Polsce”

LEGENDY I PODANIA

Podobnie jak w pierwszej siedzibie rodu Kmitów tak i w Lesku ukazuje się duch związany z tą rodziną - Czarna Dama. Jak mówi ludowa legenda to żona jednego z Kmitów, który zginął w trakcie wyprawy wojennej. Kobieta tak kochała swojego małżonka, że do końca życia poprzysięgła chodzić na znak żałoby w czarnej sukni. Niestety wdowa niezbyt długo przeżyła swojego ukochanego, zginęła w płomieniach w trakcie oblężenia Sobienia przez Węgrów. Od tej pory jej duch zaczął ukazywać się na zamkowych murach a gdy Kmitowie przenieśli swoją siedzibę doi Leska podążył za nimi. Ponoć widmo ukazało się w 1702 roku podczas balu na leskim zamku. Nagle w sali balowej zrobiło przeraźliwie zimno a pośród gości pojawiła się kobieta w czarnej sukni. Przemierzyła a ona całą salą poczym zniknęła za drzwiami prowadzącymi do zamkowego parku. Co odważniejsi z gości wybiegli za nią na zewnątrz ale nic już nie zauważyli, nawet śladów na świeżym śniegu. Świadkiem tego była Anna Ponimirska, która jako pierwsza spisała opowieść o Czarnej Damie z leskiego zamku.

Zjawa pojawia się zwykle późnym wieczorem obok pozostałości jeden z wież lub w salach na drugim piętrze.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

BIBLIOGRAFIA

1. Józef Franzik „Zamki ziemi rzeszowskiej” Kraków 
2. Bohdan Guerquin „Zamki w Polsce” Warszawa 1984
3. Tomasz Jurasz „Znane i nieznane zamki pałace kościoły Polski południowo-wschodniej”  
4. Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm „Leksykon zamków w Polsce” Warszawa 2001
5. Maciej Kozłowski, Bogna Wernichowska „Duchy polskie” Warszawa 1983
6. Ryszard Rogiński „Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy” Warszawa 1990

Copyright © 2006 Paweł Soczewski