Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Ruiny murów obwodowych i budynków na szczycie wapiennego ostańca.

Lokalizacja:

Po dotarciu do dawnej wsi Morsko (obecnie część Zawiercia) należy skierować się do ośrodka wypoczynkowego położonego w lesie-na jego terenie znajdują się ruiny zamku.

Wstęp na teren:

Zamek znajduję się na terenie ośrodka wypoczynkowego i dostęp do niego może być ograniczony.

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

Zawiercie (około 13 km), Myszków (około 17 km)

Dojazd samochodem:

Drogami lokalnymi z drogi krajowej nr 78 lub wojewódzkiej nr 792 do Morska.

Stacja kolejowa:

Zawiercie

Dojazd autobusem:

Zawiercie-Mokrsko (PKS)  

Warte zobaczenia:

Morsko znajduje się w otoczeniu malowniczych Skał Podlesickich m.in. Okiennik Wielki. W pobliżu znajdują się ruiny trzech innych i bardziej znanych warowni juraskich: Mirowa, Bobolic oraz Ogrodzieńca.

HISTORIA ZAMKU

Początki zamku przedstawiają się niejasno i nie zostały do tej pory w pełni wyjaśnione. Ich ustalenie utrudnia ubóstwo źródeł, brak badań archeologicznych oraz obecna forma zabytku. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1389 roku, wspomina się w niej o zamkowym kapelanie Franczku z Bąkowca. Już w rok później w dokumentach pojawia się właściciel warowni Mikołaj Strzała, rycerz pochodzący z księstwa opolskiego. Zapewne został on osadzony tutaj przez władcę lenna wieluńsko-małopolskiego - księcia Władysława Opolczyka. Brak wcześniejszych wzmianek w źródłach może świadczyć o wzniesieniu zamku przez księcia opolskiego lub z jego inicjatywy przez wspomnianego już Mikołaja Strzałę. W takim przypadku powstał by on pomiędzy rokiem 1370 a 1389. Nie wyklucza się jednak i wcześniejszego rodowodu warowni. Być może jego fundatorem był król Kazimierz Wielki. Istnieje także hipoteza, że w czasach kazimierzowskich była tutaj niewielka strażnica królewska (Bąkowiec leży dokładnie w połowie drogi pomiędzy zamkami w Bobolicach i Ogrodzieńcu), która Mikołaj Strzała rozbudował do zamku o pełnym programie użytkowym. Jakkolwiek by nie było pewne jest to, że w 1392 roku zamek znajdował się we władaniu rodu Lisów, a konkretnie Piotra z Marcinowic herbu Lis. Zmiana własności nastąpiła pomiędzy rokiem 1390 a 1392 i zapewne była związana z pozbawieniem protektora Mikołaja Strzały, księcia opolskiego władzy nad lennem małopolskim. W kolejnych latach zamek trzykrotnie zmienia właścicieli. Byli nimi Jan z Sieciechowic, Mikołaj Morawiec z Kornaszówki, a od 1435 roku syn twórcy kompleksu mirowskiego, Krystyn junior z Koziegłów. W rękach Lisów warownia pozostawała przez przeszło sto lat do 1531 roku, kiedy to przeszła we władanie Piotra Zborowskiego. Kolejnymi właścicielami byli Brzescy a po nich ród Giebułtowskich.

Zamek wzniesiono na wydłużonym szczycie wysokiego wapiennego ostańca w pełni wykorzystując jego naturalne warunki obronne. Na podstawie zachowanych reliktów można stwierdzić, że założenie miało kształt nieregularnego czworoboku o powierzchni około 500 m2 i składało się z kilku budynków mieszkalnych zamkniętych murem obwodowym. Do budowy użyto łamanego, miejscowego wapienia stosując następującą technikę wznoszenia murów. Zewnętrzne oblicowanie składało się ze starannie obrobionego kamienia, natomiast wnętrze wypełniono kamiennym gruzem zalanym dużą ilością zaprawy wapiennej.

Budynki mieszkalne usytuowano na przeciwległych krańcach założenia (północnym i południowym), między nimi znajdował się niewielki dziedziniec. Dodatkowym elementem obronnym były dwie niewielkie półkoliste baszty usytuowane w zachodniej oraz wschodniej kurtynie. Ta druga chroniła również wjazd a raczej wejście gdyż dostęp do warowni był jedynie pieszy. Prowadził on przez naturalne wgłębienie zabezpieczone starannie obrobionym progiem skalnym a dostęp do niego możliwy był jedynie za pomocą drabin.

Od strony wschodniej do skały zamkowej przylegało prawie 800 m2 podzamcze gospodarcze. Najprawdopodobniej otaczał je wał ziemny poprzedzony sucha fosą. Niewykluczone, że dodatkowym elementem obronnym podzamcza była owalna baszta.

Zamek Bąkowiec jest doskonałym przykładem warowni typu górskiego, praktycznie nie możliwej do zdobycia średniowiecznymi metodami oblężniczymi. Nie był jednak zupełnie przystosowany do obrony przeciwko atakowi przy użyciu artylerii. Wykorzystali to w XVII wieku Szwedzi, którzy zdobyli, ograbili i zniszczyli zamek. Po tych wydarzeniach warownia została opuszczona i stopniowo zaczęła popadać w ruinę.

Od XVII aż do XIX wieku właścicielami ruin i okolicznych wsi pozostawała rodzina Heppenów. W 1927 roku opuszczonymi murami warowni zainteresował się architekt Witold Czeczott. Nabył on ruiny i niestety przeprowadził on ich częściową rozbiórkę. Z uzyskanego tym sposobem materiału w wzniósł on u południowego podnóża skały zamkowej willę. Po II Wojnie Światowej teren wokół zamku nabyły Zabrzańskie Zakłady Naprawcze Przemysłu Węglowego i utworzyły tutaj ośrodek wypoczynkowy.

W 1961 roku przeprowadzono prace zabezpieczające. Podwyższono i zabezpieczono koronę murów obwodowych, uzupełniono ubytki w ścianach i udostępniono obiekt do zwiedzania w formie trwałej ruiny.

W 1999 roku ośrodek wykupiła firma KEM z Dąbrowy Górniczej.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

PLANY ZAMKU

Współczesny plan zamku (wg R. Kubiszyn w „Orle gniazada i warownie jurajskie”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

WIDOKI ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

LEGENDY I PODANIA

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

BIBLIOGRAFIA

1. Marceli Antoniewicz „Zamki na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej w przestrzeni społecznej XIV-XV wieku” w „Zamki i przestrzeń społeczna w Europie środkowej i wschodniej” Warszawa 2002
2. Marceli Antoniewicz „Zamki na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej - geneza funkcje konteksty” Kielce 1998
3. Bohdan Guerquin „Zamki w Polsce” Warszawa 1984
4. Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm „Leksykon zamków w Polsce” Warszawa 2001
5. Stanisław Kołodziejski „Problematyka badań średniowiecznych zamków na Jurze” w „Człowiek i środowisko naturalne Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej” Dąbrowa Górnicza 1995
6. Robert Krajewski, Robert Kubiszyn „Orle gniazda i warownie jurajskie” Warszawa 1997
7. Julian Zinkow „Podania i legendy szlaku jurajskiego” Czętochowa 

Copyright © 2006 Paweł Soczewski