Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Do naszych czasów z zamku pozostało niewiele. Jedynie fragmenty murów, piwnice (wejście widoczne jeszcz w XIX wieku) oraz przepiekny portal bramy wjazdowej.

Lokalizacja:

Ruiny zamku znajdują się na wysokiej skarpie w północno-zachodniej części starego miasta tuż za kościołem.

Wstęp na teren:

Wstęp wolny

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

KIELCE (około 28 km), Ostrowiec Świętokrzyski (około 40 km)

Dojazd samochodem:

Skrzyżowanie dróg wojewódzkich nr 751 i 752

Stacja kolejowa:

Berezów, Starachowice, Kielce

Dojazd autobusem:

Bodzentyn (PKS)  

Warte zobaczenia:

Gotycki kościół parafialny, do którego w XVII wieku przeniesiono dawny ołtarz z katedry na Wawelu. Bodzentyn leży na terenie Świętokrzyskim Parku Narodowym.

HISTORIA ZAMKU

Pod rokiem 1355 kroniki odnotowały budowę w tym miejscu drewnianego dworu myśliwskiego biskupów krakowskich. Wzniósł go biskup Bodzanta herbu Poraj. I to właśnie od jego imienia miejscowość przyjęła swoją nazwę. Drewniane umocnienia szybko uległy zniszczeniu i już w drugiej połowie XIV wieku, jak podaje Jan Długosz,biskup krakowski Jan z Mokrska rozkazał wznieść murowany zamek będący ośrodkiem administracyjnym dóbr biskupich. Nowy zamek został połączony z wzniesionym w tym, samym czasie systemem obronnych murów miejskich.

Niestety nie znamy dokładnego układu przestrzennego zamku. Badania archeologiczne i architektoniczne przeprowadzone w ruinach nie doprowadziły do odsłonięcia reliktów najstarszego założenia. W ciągu wieków z inicjatywy biskupów krakowskich (Fryderyka Jagiellończyka, Jana Konarskiego, Piotra Tomickiego i Jana Małachowskiego) zamek poddawano licznym przebudowom i modernizacjom.

Najprawdopodobniej w XV wieku zamek składał się z muru obwodowego i budynku mieszkalnego położonego w północnej części dziedzińca. W okresie renesansu dokonano przebudowy średniowiecznej budowli. Najpierw na przełomie XV i XVI wieku wzniesiono od wschodu trzykondygnacyjne skrzydło mieszkalne z wieżą (14 x 38 m). Jednak dopiero w trzeciej ćwierci XVI biskup Franciszek Krasiński nadał zamkowi prawdziwie renesansową formę. Przy przebudowie był zatrudniony włoski architekt Jan Balcer. Po rozbudowie powstał rozległy zespół zamkowy, wraz z przedzamczem liczący około 2 hektarów powierzchni. Od strony miasta był on oddzielony parkanem w którym umieszczono jedyny wjazd – drewnianą wieżę zwaną Zamkową lub Senatorską. Około 1673 roku parkan i bramę wymurowano. Tylko zamek właściwy mógł spełniać samodzielną rolę militarną. Zarówno przedzamcze jak i położony od wschodu ogród pozostawały w obrębie murów miejskich.

Kolejną gruntowną przebudowę zamku przeprowadzono w latach 1657 – 1691. Wtedy to nadano całej budowli formę manierystyczno-barokowego pałacu. Wówczas to powstało południowe skrzydło mieszkalne, mieszczące w sobie sklepioną sień i bramę. W następnej fazie zamkowy dziedziniec ozdobiono kolumnami i pilastrami. Brama wjazdowa otrzymała piękny, wykonany z różowego piaskowca portal (zachowany do dzisiaj). Wjazd do pałacu wiódł przez przedzamcze a następnie przez most na kamiennych filarach.

Ostatnim władca już nie zamku ale pałacu był u schyłku XVIII wieku biskup Sołtyk. Po rozbiorach Polski, dobra biskupie przeszły na własność państwa pruskiego. Opustoszały zamek pełnił najprzeróżniejsze funkcje – był spichlerzem i szpitalem. Jeszcze w połowie XIX wieku w kilku zamkowych salach bodzentyńscy mieszkańcy urządzali bale. Wkrótce nieremontowana budowla popadła w ruinę. Najpierw zawaliły się dachy i stropy, potem walące się mury zaczęły być rozbierane przez okolicznych mieszkańców. Jeszcze dzisiaj w wielu domach miasteczka można znaleźć elementy kamieniarki pochodzące z zamku.

W czasach swojej świetności zamek posiadał wielokondygnacyjne podziemia (wejście było jeszcze widoczne w XIX wieku). W zamkowych lochach odsiadywali swoje wyroki innowiercy m.in. arianie i kalwini. Legenda głosi, że jednego z nich biskup Jakub Zadzik, jeden z najzacieklejszych wrogów reformacji, morzył głodem tak długo aż ten zjadał własnoręcznie napisane „heretyckie” księgi.

Do naszych czasów z zamku zostało niewiele. Jedynie fragmenty ścian z otworami okiennymi. Ponad nimi widoczne są tarcze herbowe z herbem Ślepowron biskupa Krasinskiego i Nałęcz prawdopodobnie biskupa Piotra Gembickiego, a bramę wciąż zdobi wspaniały portal świadczący o dawnej wspaniałości biskupiej rezydencji.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

PLANY ZAMKU

Rzut zamku w późnym średniwieczu (wg M. Brykowska w „Leksykon zamków w Polsce”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

WIDOKI ZAMKU

Widok zamku od strony dziedzińca w połowie XIX wieku (autor K. Stronczyński) - rysunek pochodzi z „Leksykon zamków w Polsce”

LEGENDY I PODANIA

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

BIBLIOGRAFIA

1. Bohdan Guerquin „Zamki w Polsce” Warszawa 1984
2. Tomasz Jurasz „Zamki i ich tajemnice” Warszawa 1972
3. Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm „Leksykon zamków w Polsce” Warszawa 2001
4. Ryszard Rogiński „Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy” Warszawa 1990
5. Jarosław Widawski „Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku” Warszawa 1973

Copyright © 2006 Paweł Soczewski