Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Z potężnej średniowiecznej warowni pozostały jedynie fragmenty murów obwodowych, narożna wieża (odrestaurowana w latach 1958-1959) oraz kamienny zarys murów przyziemia całości założenia.

Lokalizacja:

Brak danych

Wstęp na teren:

Wstęp wolny na teren zamku. W odresteurowanej wieży mieści się siedziba lokalnego muzeum (czynne w okresie letnim).

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

Rawa Mazowiecka, SKIERNIEWICE (około 24 km), ŁÓDŹ (około 59 km)

Dojazd samochodem:

Skrzyżowanie dróg krajowych nr 8, 72 z drogami wojewódzkimi nr 707, 725, 726.

Stacja kolejowa:

Skierniewice

Dojazd autobusem:

Rawa Mazowiecka (PKS)  

Warte zobaczenia:

Zabudowania kościoła i klasztoru pojezuickiego z XVII wieku a wewnątrz barokowy chór muzyczny i ambona oraz gotycka chrzcielnica z XIV wieku. Klasztor i kościół poaugustiański z 1790 roku. Klasycystyczny ratusz i kilka XIX wiecznych kamieniczek.

HISTORIA ZAMKU

Zamek został założony na początku drugiej połowy XIV wieku na miejscu kasztelańskiego, drewniano-ziemnego grodu wzmiankowanego w 1313 roku. Nie zostało ostatecznie wyjaśnione, kto był fundatorem warowni. Co prawda Janko z Czarnkowa nie wymienia w swojej Kronice jej wśród fundacji króla Kazimierza Wielkiego ale już Jan Długosz właśnie temu władcy przypisuje inicjatywę wzniesienia tego obiektu. Ostatnio jednak, dzięki badaniom A. Grzybowskiego, przychylić się należy do tezy, że zamek wzniósł książę mazowiecki Ziemowit IV (do 1462 roku Rawa stanowiła stolice samodzielnego księstwa). Na zachód od zamku zostało lokowane miasto. Budowa trwała około 15 lat i zakończyła się w roku 1370.

Zamek ceglany został założony na planie czworoboku zbliżonego do kwadratu (66 x 64 m). Wjazd prowadził od strony południowej przez przedbramie i prawdopodobnie trzykondygnacyjną wieżę bramną. Dodatkowo był flankowany przez posadowioną na południowo-zachodnim narożu ośmioboczną wieżę o nieregularnej podstawie (średnica 10,5 metra, wysokość 30 metrów). Wejście do niej prowadziło bezpośrednio z korony murów obwodowych dochodzących do wysokości 10 metrów. Mury te zwieńczone były drewnianym gankiem straży. W najniższej kondygnacji wieży znajdowało się więzienie. Wielki, piętrowy, jednotraktowy, o pięciodzielnym podziale wnętrz dom mieszkalny zamykał dziedziniec od strony północnej. Wewnątrz dziedzińca znajdowały się zabudowania, z których można było ustalić położenie jednego budynku mieszkalnego w narożu południowo-wschodnim. Główny element obrony warowni stanowiło położenie oraz wysokie i trudne do sforsowania mury. Wjazd do zamku prowadził przez czworoboczną, trzykondygnacyjną wieżę bramną umieszczoną prawie na osi kurtyny południowej ( w okresie późniejszym wieżę poprzedzono przedbramiem).

Zamek rawski swoim kształtem i elementami nie odbiegał od innych polskich zamków wznoszonych w drugiej połowie XIV wieku, zwraca uwagę jednak wielki, bo aż dziesięcioizbowy dom oraz skala założenia, znacznie przewyższająca np. ciechanowski zamek książęcy i inne wznoszone ówcześnie w Koronie zamki królewskie (powierzchnia zamku w Rawie wynosi ponad 4200 m2 a zamków w Ciechanowie i Łęczycy około 2750 m2 ).

Miasto i zamek wchodziło najpierw w skład księstwa czerskiego potem płockiego a w połowie XV wieku było siedzibą samodzielnego księstwa rawskiego rządzonego przez Piastów mazowieckich.

W 1462 roku po wygaśnięciu ich linii księstwo rawskie przyłączone ostatecznie do Królestwa Polskiego, stając się stolicą województwa. W latach 1509 – 1521 przeprowadzono na zamku roboty budowlane i zapewne wtedy narożna wieża została podwyższona o jedną kondygnację, mieszczącą kryty ganek straży i zwieńczona ceglanym hełmem. O nie dostępności twierdzy świadczy fakt o przechowywaniu w niej przez długie lata skarbu kwarcianego (pieniądze przeznaczone na opłacenie wojska kwarcianego).

Na zamku rawskim podobnie jak na większości twierdz polskich swoje piętno odcisnęły XVII wieczne wojny szwedzkie. Wycofujące się odziały Karola Gustawa wysadziły zamek w powietrze. Jednak zniszczenia nie były na tyle poważne, aby w zamku nie można było osadzić wziętego do niewoli wysokiego dowódcy szwedzkiego Pontusa de la Gardie. Wraz ze zmianą sposobu prowadzenia wojny oraz upadkiem gospodarczym naszego kraju budowla popadała w ruinę. Jeszcze w roku 1789 starosta rawski, Franciszek Lanckoroński próbował odbudować zamek, jednakże rozbiory Polski przerwały te pracę. Dzieła zniszczenia dokończyły na początku XIX wieku władze pruskie, które rozebrały warownię na materiał budowlany.

Tak więc po ponad sześciuset latach z potężnej średniowiecznej nizinnej warowni pozostały jedynie fragmenty murów obwodowych, narożna wieża (odrestaurowana w latach 1958-1959) oraz kamienny zarys murów przyziemia całości założenia.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

PLANY ZAMKU

Rzut zamku (wg Architektura gotycka w „Leksykon zamków w Polsce”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Próba rekonstrukcji zamku średniowiecznego (autor J. Salm) - rysunek pochodzi z „Leksykon zamków w Polsce”

WIDOKI ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

LEGENDY I PODANIA

Z panowaniem na zamku księcia Ziemowita III związana jest dramatyczna legenda. Żona władcy Elżbieta była podejrzewana o romans - Dobkiem. Nawet mówiono, że synek księcia nie jest jego potomkiem. Jak o tym wszystkim dowiedział się Ziemowit wpadł w gniew i rozkazał zabić żonę, dworzanina-kochanka oraz syna. Jakiż było jego przerażenie, kiedy kat doniósł mu, że dworzaninem okazała się młoda niewiasta w męskich szatach, która w obawie przed zemstą sąsiadów schroniła się na dwór księcia do zamku. Elżbiety nie zdołano już uratować. Przeżył jednak syn księcia, nad którym ulitowali się dworzanie ukrywając go przed gniewem księcia. Ziemowit próbował naprawić swoje błędy, otaczając syna troskliwą opieką. Jednak ten z czasem opuścił zamek nie chcąc przebywać w murach gdzie zginęła jego matka.

Legenda jak to legenda przedstawia nam wydarzenia pięknie, romantycznie z elementami dramatyzmu a nawet tragedii, lecz czy są to fakty prawdziwe? Janko z Czarnkowa zanotował: „(...)Niektórzy ziemianie posądzali tę księżnę o cudzołóstwo, nikt nie śmiał o tym księciu powiedzieć, ponieważ ten kochał ją bardzo gorąco, (...) aż nareszcie ktoś szepnął o tym siostrze księcia Siemowita, księżnie cieszyńskiej. (...) Powróciwszy potem z Cieszyna, gdzie się o wszystkim dowiedział, do domu, książę Siemowit kazał żonę trzymać pod strażą w zamku rawskim, doputy nie wyśledzi całej sprawy. Wszelako panny dworski, powiernice księżnej, aczkolwiek różnymi torturami nękane, nic złego o niej powiedzieć nie chciały. Ponieważ szlachetna księżna była natenczas brzemienna, więc książę zachował jej życie do czasu rozwiązania, kiedy zaś powiła syna, po kilku tygodniach (...) została przez służalców uduszona. (...) Jednego zaś, o to cudzołóstwo oskarżonego, a w ziemi pruskiej schwytanego, kazał końmi włóczyć, a potem powiesić. (...)” Natomiast nowonarodzone dziecko, Henryk, rzeczywiście wrócił do łask ojca i w przyszłości został wyniesiony na stolec biskupi w Płocku.

Z Zamkiem wiąże się jeszcze jedna legenda, o skarbach ukrytych w podziemiach wieży. Mówi ona o tajemniczym echu, w którym odbijały się dawno wypowiedziane słowa. Miało to być tajemnicze zaklęcie mające rozszyfrować miejsce ukrycia skarbów. Jak w każdej legendzie i w tej może być ziarno prawdy, nie dotyczy ono niestety owych tajemniczych skarbów, natomiast jest związane z echem. Otóż już średniowieczni muratorzy znali sztukę budowy takich sklepień i pomieszczeń, że słowa wypowiedziane w jednym końcu sali było wyraźnie słychać w przeciwnym. Pozwalało to na prowadzenie podsłuchu. Taka sala znajduje się na zamku w Pieskowej Skale. Nie jest wykluczone, że i na rawskim zamku znakowało się takie akustyczne pomieszczenie, i z nim związana jest legenda o echu i skarbach.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

BIBLIOGRAFIA

1. Bohdan Guerquin „Zamki w Polsce” Warszawa 1984
2. Antonina Jelcz „By czas nie zaćmił i niepamięć - wybór kronik średniowiecznych” Warszawa 1975
3. Tomasz Jurasz „Zamki i ich tajemnice” Warszawa 1972
4. Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm „Leksykon zamków w Polsce” Warszawa 2001
5. Leszek Kajzer „Zamki i społeczeństwo” Łódź 1993
6. Ryszard Rogiński „Zamki i twierdze w Polsce - historia i legendy” Warszawa 1990

Copyright © 2006 Paweł Soczewski