Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Do naszych czasów z zamku gotyckiego zachowały się jedynie fragmenty murów częściowo widoczne z pod XIX wiecznych tynków.

Lokalizacja:

Zamek znajduje się na wzniesieniu w samym centrum miasta.

Wstęp na teren:

Zamek znajduje sie w rękach prywatnego właściciela, który planuje przekształcenie go na luksusowy hotel.

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

Mrągowo (około 22 km), Giżycko (około 23 km), Kętrzyn (około 25 km)

Dojazd samochodem:

Skrzyżowanie drogi krajowe nr 59 z drogą wojewódzką 642.

Stacja kolejowa:

Kętrzyn, Giżycko, Mrągowo

Dojazd autobusem:

Ryn (PKS)  

Warte zobaczenia:

Na wzgórzu za cmentarzem wiatrak holenderski z 1873 roku.W Giżycku twierdza Boyen zbudowana przez Prusaków w XIX wieku.Okoliczne zamki krzyżackie: Kętrzyn, Giżycko.

HISTORIA ZAMKU

W drugiej połowie XIV wieku Zakon Krzyżacki prowadził intensywna kolonizację wschodnich rubieży swojego państwa - Krainy Wielkich Jezior Mazurskich. Powstała wtedy cała się zamków i strażnic mających chronić nowych osadników przed najazdami litewskimi. Jednym z takich zamków był Ryn.

Obecnie przyjmuje się, że jego budowę rozpoczęto około 1377 roku z inicjatywy wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode. Jednak nie można wykluczyć starszej metryki zamku. Jak twierdzi T. Wilde badania archeologiczne przeprowadzone w latach 1981 - 1984 ujawniły na północno-wschodniej części dziedzińca relikty starszego, średniowiecznego muru, który może być pozostałością wcześniejszej strażnicy.

Zamek wzniesiono na planie prostokąta o bokach 44 x 52 metry. Początkowy plan przewidywał zbudowanie dwóch skrzydeł mieszkalnych (południowo-wschodniego i północno-wschodniego) i zamknięcie czworoboku murami kurtynowymi z wieżą w narożniku zachodnim. Zgodnie z pierwotnymi założeniami do 1393 roku wymurowano (do wysokości parteru) skrzydło południowo-wschodnie i mury obwodowe do wysokości drugiej kondygnacji. Mury te zostały wzmocnione ryzalitami w celu osadzenia na ich koronie wieżyczek, a na ich wewnętrznych licach pozostawiono specjalne strzępia do wykonania w terminie późniejszym sklepień krzyżowych.

W 1393 roku władze zakonne zdecydowały o przeniesieniu siedziby komturii z Barcian do budowanego Rynu. Decyzja ta spowodowała zmianę programu funkcjonalnego zamku, zrezygnowano z budowy północno-wschodniego skrzydła a częściowo już wzniesiony budynek przeznaczono na dom konwentu.

Na jego piętrze umieszczono kaplicę wyróżnioną w elewacji większymi, obustronnie rozglifionymi oknami (ich fragmenty są obecnie widoczne z pod XIX-wiecznych tynków). Obok kaplicy znajdował się kapitularz i mieszkanie komtura. Najwyższa, niezachowania kondygnacja najprawdopodobniej pełniła funkcje magazynowo-obronne (jak w większości zamków krzyżackich). Niewyjaśnione natomiast pozostaje przeznaczenie przyziemia tego skrzydła. Znajdowały się w nim trzy pomieszczenia, w tym okazała sala przykryta sklepieniem krzyżowym wspartym na trzech ceglanych filarach. Przypuszcza się, że nad niższą , zachodnią częścią domu głównego mieściła się zbrojownia.

Komunikację w obrębię domu konwentu zapewniał piętrowy, drewniany krużganek i schody umieszczone w grubości muru.

Jedynym zachowanym do dnia dzisiejszego zdobieniem zamku są wzory geometryczne ułożone z cegły zendrówki (widoczna z pod tynków), Nie można jednak wykluczyć, że elewacje domu zakonnego zostały zwieńczone ozdobnymi szczytami.

Niestety niewiele można powiedzieć o skrzydle północno-zachodnim. W jego piwnicach zachowane są trudne do identyfikacji relikty średniowiecznych murów.

Również nie można określić usytuowania pozostałej zabudowy dziedzińca. Wiadomo jedynie, z XV i XVI-wiecznych inwentarzy, że na zamku znajdowały się: kuchnie, piekarnia, browar, refektarz, dormitorium, izby kucharza i pisarza, pokój gościnny oraz łaźnia. Z powyższego zestawienia wynika, że na zamku ryńskim znajdowały się wszystkie pomieszczenia, które zgodnie z regułą zakonną były niezbędne do funkcjonowania konwentu.

Wjazd do zamku umieszczony był w północno-wschodniej kurtynie i poprzedzony był przedzamczem. W jego obrębie mieścił się folwark, wymieniany w lustracjach z 1507 i 1516 roku. Stanowił on zaplecze gospodarcze dla zamku i znajdowały się na nim kruszarnia, młyn zbożowy, prochowy i folusz.

Całe założenie - zamek właściwy i folwark otoczono fosami nawodnionymi wodami z jeziora Ołów.

Do 1394 roku zamek w Rynie stanowił siedzibę prokuratorii podległej komturowi w Baładze. W tymże roku w Ryn podniesiono do godności komturii, której podlegały zamki w Barcianach, Kętrzynie, Giżycku, Szestnie, Ełku i Sątocznie.

Pierwszym ryńskim komturem był Fryderyk - brat Konrada Wallenroda - wielkiego mistrza Zakonu w latach 1391 - 1393. Niektórzy badacze uważają, że to specjalnie dla niego utwozrono ten urząd i rozbudowano zamek.

Zamek oprócz funkcji administracyjno-obronnych miał bardzo ważne znaczenie gospodarcze. Komturia ryńska należała do głównych spichlerzy państwa zakonnego w Prusach. Jej bogactwem były liczne jeziora i lasy, z których na zakonne stoły dostarczane były ryby, miód i dziczyzna. Komturowi ryńskiemu podlegała całkiem spora flota rybacka składająca się z jednego dużego statku rybackiego, ośmiu mniejszych i kilkunastu łodzi. O tym jak rybołustwo w rejonie Rynu było ważną gałęzią gospodarki zakonnej świadczyć może fakt ulokowania w XV wieku na zamku urzędu rybackiego Fischmeistra. Z eksploatacją jezior najprawdopodobniej związany był wysoki kopiec usypany obok drogi prowadzącej do miejscowości Orło. Zapewne pełnił funkcje obserwacyjne.

Pod koniec XIV wieku na Litwie trwały walki dynastyczne Litwie podsycane odpowiednio przez Zakon sprawiły, że książę Witold wraz z rodziną musiał uchodzić z kraju. Znalazł schronienie w Prusach. I właśnie na czas wygnania jego żona Anna zamieszkała na zamku w Rynie.

Działania wojenne prowadzone w czasie „wielkiej wojny” polsko-krzyżackiej (1409 - 1410) ominęły ryński zamek. Co prawda w okolicy operowały oddziały litewskie ale ich celem była dezinformacja o właściwych ruchach głównych wojsk.

Kryzys gospodarczy jaki dotknął państwo zakonne po „wielkiej wojnie” nie ominął również komturii ryńskiej. W 1422 roku została ona nawet zlikwidowana a zamek stał się siedzibą prokuratora podległego komturowi w Pokarminie.

Pierwsze oblężenie zamku miało miejsce jesienią 1455 roku podczas zbrojnego wystąpienia tzw. „Wolnych i Chłopów”. Na odsiecz nielicznej i słabo uzbrojonej zamkowej załodze przybyły wojska z Olsztyna, Barczewa i Reszla pod dowództwem Jerzego von Schlieben'a. Pod murami Rynu doszło do krwawej masakry oddziałów buntowników. Zginęło ponad 500 osób.

W 1468 roku Ryn ponownie podniesiono do rangi komturii, która pozostała do momentu sekularyzacji zakonu tj. 1525 roku. Od tego czasu zamek przeszedł na własność księcia Prus i stał się siedzibą książęcego starosty.

Za czasów elektorskich zamek był wielokrotnie przebudowywany i rozbudowywany. Wzniesiono skrzydło południowo-zachodnie z bramą na osi i budynek północno-wschodni. Z tego czasu pochodzi również okrągła wieża schodowa zbudowana przy dawnym domu konwentu.

W 1657 roku miało miejsce tragiczne wydarzenie w dziejach Rynu i okolic. W odwetowej wyprawie na Prusy oddziały Tatarów (w służbie polskiej) pod dowództwem hetmana Gosiewskiego najechały okolice Rynu. Miasto i zamek zostały spalone a większa część mieszkańców wzięta w jasyr.

Od tego czasu nastąpił powolny upadek nieremontowanego zamku. W 1794 roku władze pruskie wystawiają dawne krzyżackie założenie na licytację, które zostaje sprzedane za 1000 talarów pułkownikowi Schimmelpfenigowi von der Oge. Pomimo tego zamek nadal niszczeje a kolejni właściciele sprzedają go za coraz niższą sumę. W 1836 roku poczmistrz Dreyer zapłacił 300 talarów!!! Ostatni prywatny właściciel zainwestował w zamkowe mury co podniosło ich wartość do około 900 talarów. W 1853 roku zamek wrócił w państwowe ręce - został wykupiony przez urząd Rejencji Gąbińskiej z zamiarem przebudowania go na wiezienie. W 1881 roku po pożarze wyremontowano zamek nadając mu obecną neogotycką formę z charakterystycznymi narożnymi wieżyczkami zwieńczonymi krenelażem.

Do naszych czasów z zamku gotyckiego zachowały się jedynie fragmenty murów częściowo widoczne z pod XIX wiecznych tynków.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

PLANY ZAMKU

Rzut pozostałości zamku średniowiecznego na tle współczesnego układu przestrzennego (wg M. Antoni w „Leksykon zamków w Polsce”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

WIDOKI ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

LEGENDY I PODANIA

Z zamkiem a właściwie z jego nazwą wiąże się interesująca legenda. Ponoć okoliczne jeziora i zamek tak przypominały Krzyżakom rzekę Ren i zamki nad nią stojące, że nadali warowni nazwę Rhein. Jednak jak było naprawdę tego nie wie nikt.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

BIBLIOGRAFIA

1. Jacek Borkowski „Zamki Państwa Krzyżackiego” Warszawa 1999
2. Bohdan Guerquin „Zamki w Polsce” Warszawa 1984
3. Mieczysław Haftka „Zamki krzyżackie w Polsce - szkic dziejów” Malbork-Płock 1999
4. Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm „Leksykon zamków w Polsce” Warszawa 2001

Copyright © 2006 Paweł Soczewski