Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Z zamku średniowiecznego przetrwały jedynie fragmenty murów oraz uczytelniony zarys wieży. Natomist z zamku renesansowego dotrwał zaledwie budynek główny (skrzydło wschodnie), w którym mieści się Muzeum Historyczne.

Lokalizacja:

Zamek położony jest na obrzeżach Starego Miasta.

Wstęp na teren:

Wolny na teren, płatny do muzeum.

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

Sanok

Dojazd samochodem:

Skrzyżowanie dróg krajowych nr 28 i 84.

Stacja kolejowa:

Sanok

Dojazd autobusem:

Sanok (PKS)  Komunikacja miejska

Warte zobaczenia:

Zabytki Sanoka: w skałd zespółu klasztoru Franciszkanów wchodzą kościół Znalezienia Krzyża Św. (1632-40), pzrebud. gruntownie w 1886 i 1895), kalsztor (XVII w., rozbud. XVIII i XIX w.), ogrodzenie klasztoru z bramą (ok. 1640 i XIX w.), liczne domy (2.poł. XVIII, XIX w. i pocz. XX w.). Jednak największą atrakcją miasta jest położony na drugim brzegu Sanu jeden z największych w Polsce jeżeli nie największy skansen budownictwa ludowego. Na terenie około 26 ha zgromadzono charakterystyczne dla południowo-wschodniej części naszego kraju zabudowanie wiejskie z XVIII-XX wieku.Pobliskie zamki to Sobień położony na granicy wsi Monastyżec i Załuż oraz renesansowy zamek Kmitów w Lesku.

HISTORIA ZAMKU

Sanok należy do najstarszych ośrodków miejskich dawnej Rusi Halickiej, w 1150 roku kronikarze ruscy (Latopis Hipackiego) odnotowali zajęcie grodu Sanok przez króla węgierskiego Gejze II. Najprawdopodobniej wzmianka ta odnosi się do grodu położonego na wzgórzu w pobliskiej Trepaczy. Równolegle lub w okresie trochę późniejszym istniał też gród na obecnym wzgórzu zamkowym. Jego relikty zostały odsłonięte w trakcie prac wykopaliskowych.

Na miejscu tego grodu jak podają Janko z Czarnkowa oraz Jan Długosz król Kazimierz Wielki wzniósł około 1340 roku murowany zamek. Wcześniej w 1399 rokiem na terenie podgrodzia lokowane zostało miasto, które w tym samym okresie, co budowa zamku, otoczone zostało murami obronnymi.

Niestety na temat zamku kazimierzowskiego wciąż wiemy niewiele. Badacze przypuszczają, że składał się on z budynku mieszkalnego usytuowanego we wschodniej części założenia. Była to budowla dwukondygnacyjna, jednotraktowa wzniesiona na planie prostokąta (11,8 x 42,6 metra) podzielona na cztery pomieszczenia. W północnej części założenia znajdowała się kwadratowa (10 x 10 metra) murowana z piaskowca wieża o grubości murów dochodzącej do 3 metrów. Na wysokości około 5,6 metra od stopy fundamentowej przechodziła w kształt cylindryczny. W pobliżu (zachód) wieży odsłonięto fragment muru o grubości 2,4 metra, datowany na połowę XIV wieku. Jest to najprawdopodobniej fragment muru obwodowego otaczającego całość założenia. Od strony miasta (zachodu) wzgórze zamkowe odcięto fosą, nad którą przerzucono most zwodzony.

W latach 1522-1548 średniowieczny zamek został, z inicjatywy króla Zygmunta Starego, gruntownie przebudowany przez starostę sanockiego Mikołaja Wolskiego. W tym czasie wyremontowano główny budynek mieszkalny oraz wymurowano nową bramę wjazdową. O skali przeprowadzonych wówczas prac budowlanych może świadczyć inwentaryzacja starostwa, gdzie zamek określono jako gmach zbudowany od podstaw. W owym czasie zamek składał się z dwóch bram, zwodzonego, podpiwniczonego budynku głównego, do którego przylegały spichlerz, zbrojownia, kuchnia, łaźnia oraz browar. W pewnym oddaleniu znajdowały się drugi mniejszy budynek mieszkalny, piekarnia i baszta. Właśnie z tego okresu pochodzi zewnętrzny wystrój zachowanego budynku z ciosowymi obramieniami okien.

Kolejna rozbudowa miała miejsce w okresie rządów starosty Mikołaja Cikowskiego (1558-1572). Wzniósł on drugie skrzydło mieszkalne dobudowane od południa pod kątem prostym do budynku głównego oraz jak podają inwentarze drugą basztę.

Świetność sanockiego zamku nie trwała zbyt długo, już na początku XVII wieku jego stan był niezbyt zadawalający i wymagał napraw. W 1636 roku wzgórze zostało podmyte przez San i część zabudowań obsunęła się do rzeki. Od tej pory zamek zaczął popadać w coraz większą ruinę, co podkreślają kolejne lustracje z lat 1665 i 1765. Pomimo zniszczeń był on wciąż użytkowany, na parterze budynku mieszkalnego mieściła się sala sądowa a w przyziemiu wieży więzienie. Ostatecznie na przełomie XVIII i XIX wieku warownię zaczęto rozbierać tak, że do naszych czasów dotrwał zaledwie budynek główny (skrzydło wschodnie). Od 1934 roku mieści się w nim Muzeum Historyczne z największym w Polsce zbiorem ikon z XIV - XIX wieku oraz galerią prac Zdzisława Beksińskiego.

Na zamku w dalszym ciągu trwają prace badawcze, które powinny dostraczyć nowych danych do rekonstrukcji układu przestrzennego warowni.

W latach swej świetności sanocki zamek znajdował się na uboczu doniosłych wydarzeń historycznych. W 1417 roku miało w jego murach niecodzienne wydarzenie, to właśnie tutaj odbył się udzielony przez arcybiskupa lwowskiego potajemny ślub króla Władysława Jagiełły z Elżbietą Granowską z Pileckich (właścicielka zamku Pilcza). Małżeństwo to wywołało skandal w ówczesnej Polsce, królewska wybranka byłą trzykrotną wdową, matką czworga dorosłych dzieci i była sporo po czterdziestce. Kronikarz Marcin Bielski pisał: „Ta królowa nie wiedzieć z czego się podobała, bo już stara była i wychudła od suchot, tak że ludzie rozumieli, że go zaczarowała...”. Władca jednak postawił na swoim, małżeństwo trwało trzy lata, w 1420 roku Elżbieta zmarła.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

PLANY ZAMKU

Współczesny rzut zamku (wg M. Zielińska w „Leksykon zamków w Polsce”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

WIDOKI ZAMKU

Widok zamku w 1846 roku (autor Stęczński, litografia) - rysunek pochodzi z „Leksykon zamków w Polsce”

LEGENDY I PODANIA

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

BIBLIOGRAFIA

1. Ewa Głowacka „Brama Bieszczadów” w „Gazeta Wyborcza 17-18.03.2001”  2001
2. Bohdan Guerquin „Zamki w Polsce” Warszawa 1984
3. Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm „Leksykon zamków w Polsce” Warszawa 2001
4. Michał Proksa „Zamki w południowo-wschodniej Polsce w świetle badań archeologiczno-architektonicznych i źródeł pisanych” w „Badania archeologiczne Pracowni Konserwacji Zabytków” Warszawa 1988

Copyright © 2006 Paweł Soczewski