województwo mazowieckie
Ruiny zamku książąt mazowieckich położone na wysokim prawym brzegu Bzury tzw. górze zamkowej, na południe od miasta.
Sochaczew to miejscowość strategicznie położona przy brodzie na Bzurze, której znaczenie docenione zostało już w czasie monarchii pierwszych Piastów. Pierwsza wzmianka o miejscowości pojawia się pod rokiem 1138 w Roczniku Świętokrzyskim Nowym, w którym zanotowano, że w dniu 28 października miał w tutejszym klasztorze Benedyktynów miał umrzeć książę Bolesław Krzywousty (miejsce to jest upamiętnione symbolicznym sarkofagiem). Miejscowa tradycja miejsce śmierci władcy wiąże miejsce śmierci władcy z terenem tzw. Poświętnego - oddalonym od wzgórza zamkowego o około 300 metrów w dół biegu Bzury. Znajdował się na nim nieistniejący obecnie kościół farny św. św. Wawrzyńca i Marii Magdaleny. Można, więc przypuszczać, że właśnie tam znajdował się pierwotny sochaczewski gród. Hipotezę tą wydają się potwierdzać wyniki badań terenowych oraz półkolisty kształt pobliskiej ulicy.
Kiedy i z jakiego powodu gród ten został przeniesiony na obecne wzgórze zamkowe nie wiadomo. Najprawdopodobniej już w 1221 roku, kiedy to po raz pierwszy jest wzmianka o kasztelanie sochaczewskim o imieniu Falenta, gród już nie funkcjonował. Nowolokowany gród wyróżniał się doskonałymi naturalnymi warunkami obronnym, położony na terasie zalewowej doliny Bzury, w pewnym oddaleniu od krawędzi wyższej, otoczony był ze wszystkich stron wodą i podmokłymi łąkami. W roku 1286 ziemię sochaczewską dotkliwe spustoszył najazd litewski. W jego trakcie gród uległ zniszczenia, który pomimo strategicznego położenia z niewiadomych przyczyn nie został odbudowany.
W roku 1355 roku król Kazimierz Wielki nadał ziemię sochaczewską książętom mazowieckiem Siemowitowi III i Kazimierzowi. I to właśnie temu pierwszemu władcy należy przypisać wzniesienie w Sochaczewie murowanego zamku. Kiedy to miało dokładnie miejsce nie wiadomo ale z dużą dozą prawdopodobieństwa można przyjąć, że zwołany w 1377 roku zjazd rycerstwa mazowieckiego (zatwierdzono na nim pierwsze statuty dla całego Mazowsza) miał miejsce już na nowowzniesionym zamku. Jest wielce prawdopodobne, że bezpośrednią przyczyna jego budowy był najazd króla Czech, Jana Luksemburskiego.
Niestety niewiele wiemy o tym pierwotnym założeniu książąt mazowieckich, kolejne przebudowy, rozbudowy oraz zniszczenia niemal zupełnie zatarły jego ślady. W wyniku badań archeologicznych ustalono, że zamek wzniesiono na miejscu zniszczonego grodu, nadsypując wzgórze o około 4 metry od poziomu majdanu. Założenie miał kształt nieregularnego czworokąta w wymiarach 25 x 25 metra i otoczone zostało ceglanymi murami obwodowymi o grubości około 2.5 metra. Wjazd prowadził od strony wschodniej, być może przez prostokątną wieżę bramną o wymiarach 7.5 x 4.5 metra. Podczas badań terenowych nie zlokalizowano, żadnych wież/baszt w ciągu murów obwodowych. Pierwotnie zamek nie posiadał żadnej wewnętrznej zabudowy murowanej, na dziedzińcu znajdowały się, jak wynika z lustracji, budynki o konstrukcji drewnianej lub szachulcowej. Od strony południowej i wschodniej zamek dodatkowo chroniła fosa i wał ziemny.
W roku 1467, po śmierci Siemowita VII księstwo rawsko-sochaczewskie zostaje przyłączone do Korony Polskiej, a zamek staje się siedzibą starosty królewskiego Od tego czasu następuje znaczny strategicznej roli zamku, co pociąga za sobą znaczne jego zaniedbanie. W kolejnych dziesięcioleciach wizytujący zamek lustratorzy odnotowują jego zły stan techniczny: ̶Zamek na kopcu okrągłym wkoło murowany stari, poresowny, we srzodku z drzewa budowany”. Jeszcze w średniowieczu wzniesiony zostaje przy południowej kurtynie budynek reprezentacyjny, Jego trzy ściany stanowiły sąsiednie partie muru obwodowego a na podstawie XVII-wiecznych lustracji można przypuszczać, że nie był to budynek podpiwniczona a murowany był tylko jego parter.
Na początku XVII wieku starosta Stanisław Radziejowski po uzyskaniu od króla Zygmunta III Wazy 1000 florenów z rocznie z dochodu na restaurację zamku, przebudował średniowieczny zamek a w zasadzie wybudował jako zupełnie nowy obiekt, który powtarzał jedynie zewnętrzny obrys gotyckiego zamku. Działania starosty spowodowane były nie tylko chęcią posiadania wygodniejszej siedziby, ale również osunięciem się nadbrzeżnej skarpy wraz z częścią dawnego założenia jak i jego złym stanem technicznym. Nowa renesansowa rezydencja składała się z trzech skrzydeł: reprezentacyjnego (zachodniego) o szerokości 12 metrów mieszczącego na parterze salę rycerską o siedmiu oknach, wielką sień ze schodami prowadzącymi na piętro i sklepiony skarbiec, dwa pozostałe skrzydła wschodnie i południowe były mniejsze (szerokość 8 metrów) i zlokalizowano w nich pomieszczenia mieszkalne i gospodarcze. W nadbudowanej nad dawną brama ośmiokątnej wieży znajdował się zamkowa kaplica. Również i warstwach pochodzących z tego okresu nie udało się zlokalizować, opisanych w XIX-wiecznych relacjach, dwóch okrągłych baszt.
Niestety i ta budowla nie dotrwała do naszych czasów. Poważnie została zniszczona w czasie potopu szwedzkiego, a później to co zostało częściowo odbudowane kazał w latach 1789-1790 roku częściowo rozebrać starosta Kazimierz Walewski. Z jego inicjatywy na miejscu dawnego zamku wzniesiono klasycystyczny pałac. On również nie przetrwał zbyt długo. Już 1794 roku podczas insurekcji kościuszkowskiej będąc punktem oporu powstańców (z najprawdopodobniej tego okresu pochodzi zewnętrzny wał ziemny usypany na przedpolu zamku od strony południowej i wschodniej) został zdobyty a następnie zburzony przez wojska pruskie.
Od tego czasu zamek pozostaje w całkowitej ruinie i oprócz prac porządkowych przeprowadzonych w 1935 roku (!!!) nie doczekał się żadnych zabiegów konserwatorskich. Do naszych czasów dotrwały pozostałości zewnętrznych ścian skrzydła zachodniego, południowego oraz części wschodniego. Czytelne są również ściana wewnętrzna oraz ściany działowe skrzydła zachodniego.
OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski
Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat
Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat
Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat
Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat
Copyright © 2006 Paweł Soczewski