Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Do naszych czasów ze średniowiecznych murów prawie nic nie pozostało. Do 2001 roku odkryto jedynie relikty wschodniego i zachodniego odcinka murów obwodowych oraz fundamentów wieży mieszkalno-obronnej.

Lokalizacja:

Brak danych

Wstęp na teren:

Brak danych

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

Nałęczów (około 5 km), Puławy (około 27 km), LUBLIN (około 36 km)

Dojazd samochodem:

Przy drodze wojewódzkiej nr 830.

Stacja kolejowa:

Nałęczów

Warte zobaczenia:

Z Wąwolnicy niedaleko do najwiekszej atrakcji regionu Kazimierza nad Wisłą. Stanowi unikalną w skali kraju perłę renesansowej architektury. Przy rynku i ulicy Senatorskiej zachowały się przepiękne kamienice z początku XVI wieku. Pomiędzy miastem a zamkiem znajduje sie kazimierska fara pod wezwaniem św. św. Jan Chrzciciela i Bartłomieja. Warto też zwrócić uwagę na dawną synagoge nadwiślańskie spichlerze oraz przedwojenne wille. Nad Wisłą znajduje się przystań żeglugi wiślanej.Pobliskie zamki: Kazimierz, Janowiec, Bełżyce, Lublin, Bochotnica.

HISTORIA ZAMKU

W średniowieczu Wąwolnica leżała na starym szlaku handlowym prowadzącym z Rusi przez Lublin do przeprawy przez Wisłę u ujścia rzeki Bystrej a stąd dalej na zachód. Chcąc chronić ten ważny dla rozwoju gospodarczego państwa szlak, król Kazimierz Wielki ufortyfikował leżące na nim miasta królewskie Lublin (mury miejskie i zamek), Kazimierz Dolny (zamek) oraz Wąwolnicę (mury miejskie).

Przez wiele lat brak było jednoznacznej identyfikacji miejsca gdzie dokładnie położone było kazimierzowskie miasto. Zazwyczaj badacze umieszczali je na terenie boiska obecnej szkoły, gdzie do 1849 roku stał kościół św. Marii Magdaleny. Dopiero w 1999 roku w trakcie prac odwadniających prowadzonych na Wzgórzu Kościelnym natrafiono na ślady kamiennego muru obwodowego. Poczynione przez archeologów obserwacje pozwoliły ustalić, że został on wzniesiony w XIV wieku i otaczał całe wzgórze. Grubość muru wynosiła 3 metry. Równocześnie ufundowano zachowany do dziś jako sanktuarium Matki Bożej Kębelskiej dwukondygnacyjny, murowany kościół św. Wojciecha. Wschodnia partia świątyni włączona została w ciąg muru obwodowego i przystosowana do obrony flankowej.

Około 22.5 metra na północ od kościoła wzniesiono wieżę mieszkalno-obronną wysuniętą przed lico muru obwodowego. Grubość ścian tej budowli wynosiła 3 metry od wschodu i 1.2 metra z pozostałych stron.

Bramy wjazdowe do miasta usytuowano w kurtynie północnej i południowej.

Wąwolnickie miasto na wzgórzu otoczonym murami obronnymi Jan z Czarnkowa w XIV wieku określił mianem civitas (miasto), ale już sto lat później Jan Długosz nazywa je łacińskim terminem oppidium, używanym na określenie mniejszych miast. Upoważniała go do tego wyjątkowo mała zamknięta murami przestrzeń miejska. Wokół tego założenia obronnego, na gruntach miejskich rozlokowane były przedmieścia. Miały one jednak formę bardziej zbliżona do osad wiejskich niż zwartego organizmu miejskiego. Ufortyfikowane niewielkie wzgórze miejskie wyróżniało się w krajobrazie osadniczym okolicy, wyglądało raczej jak murowany zamek górujący nad rozpościerającym się u jego podnóża miastem (przedmieścia). Tak też postrzegali stare miasto ówcześni mieszkańcy. W zapisach ziemi lubelskiej odnotowano, że w dniu 25 czerwca 1461 wąwolnickie sądy lubelskiego kasztelana rozpoczęły się w castrum nostrum Wawelnica, czyli zamku Wąwolnica.

Prawdopodobnie na przełomie lat trzydziestych i czterdziestych XV wieku właśnie te grunty miejskie zostały oddane w dzierżawę przez króla Kazimierza Jagiellończyka rodowi Ostrowskich herbu Rawa. Natomiast ufortyfikowane i mające strategiczne znaczenie wzgórze pozostało w rękach króla, w którego imieniu władzę sprawował kasztelan lubelski. Mieściła się na nim tzw. stacja królewska, z której w czasie podróży po kraju korzystał władca i towarzyszący mu orszak. Funkcję tę najprawdopodobniej pełniła wspomniana już wieża mieszkalno-obronna nazywana w zapiskach źródłowych Dworem Królewskim.

W 1458 roku król przekazał patronat nad wąwolnickim kościołem św. Wojciecha łącznie z jego parafialnym uposażeniem świętokrzyskim benedyktynom. Kolejne zmiany w sytuacji prawnej wawolnickiej „warowni” w 1518 roku król Zygmunt Stary wydzierżawił ją na okres dwóch lat Mikołajowi Firlejowi, właścicielowi pobliskiego Janowca. Użyta w dokumencie nazwa stacja potwierdza zatrzymywanie się tutaj na postoje i noclegi królewskiego dworu. Wkrótce, w 1526 roku Piotr Firlej stał się dożywotnim właścicielem Wąwolnicy. W owym czasie zakonnicy na dobre zadomowili się na „zamkowym” wzgórzu.

Kres świetności miasta przyniosły wojny w połowie XVII i na początku XVIII wieku, przez Wąwolnicę przetoczyły się wojska moskiewskich Kozaków, Wegrów Rakoczego oraz szwedzkie, rosyjskie.

Po zniszczeniach wojennych benedyktynów nie było stać na gruntowną odbudowę klasztornych budynków. Rozebrali walące się średniowieczne mury obronne a do południowej ściany wieży dostawili prostokątny budynek mieszkalny z dużym kolistym paleniskiem w przyziemiu. Sama wieża (najprawdopodobniej już tylko dwukondygnacyjna) stanowiła dolne kondygnacje północnego aneksu budynku klasztornego (widoczny na planie z 1821 roku). Budynek ten, wraz z resztkami wieży został rozebrany w latach 60 XIX wieku, kiedy to na fundamentach kościoła św. Wojciecha (rozbiórka w 1855 roku) rozpoczęto wznoszenie nowej świątyni.

Do naszych czasów ze średniowiecznych murów prawie nic nie pozostało. Do 2001 roku odkryto jedynie relikty wschodniego i zachodniego odcinka murów obwodowych oraz fundamentów wieży mieszkalno-obronnej.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

PLANY ZAMKU

Studialna rekonstrukcja układu przestrzennego miasta z lat 1349-1567 (wg I. Kurytowska w „Dokumentacja z archeologicznych badań weryfikacyjno-sondażowych przeprowadzonych w lipcu 2001 roku w Wąwolnicy na Wzgórzu Kościelnym”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

WIDOKI ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

LEGENDY I PODANIA

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

BIBLIOGRAFIA

1. Irena Kutyłowska „Dokumentacja z archeologicznych badań weryfikacyjno-sondażowych przeprowadzonych w lipcu 2001 roku w Wąwolnicy na Wzgórzu Kościelnym”  2002
2. Irena Kutyłowska „Miasto, zamek i sanktuarium na Wzgórzu Kościelnym w Wąwolnicy” w „Archeologiczne odkrycia na obszarze Kazimierskiego Parku Krajobrazowego” Lublin 2002

Copyright © 2006 Paweł Soczewski