Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Relikty budowli, wzniesionej z łamanego kamienia dolomitowego, widoczne są najlepiej od strony południowej ( przeciwległej w stosunku do fosy ), gdzie spod powierzchni gruntu wyglądają niewielkie partie muru wraz z resztkami przypory, wzmacniającej południowo-zachodni narożnik obiektu. Resztę obiektu przykrywa cienka warstwa ziemi, ale czworoboczny zarys murów fundamentowych pozostaje dobrze widoczny.

Lokalizacja:

Brak danych

Wstęp na teren:

Wolny

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

Krzeszowice (około 4 km), Kraków (około 15 km)

Dojazd samochodem:

Z drogi krajowej nr 79 należy przed Krzeszowicami (jadąc od Krakowa) skręcić na Pisary, a nastepnie jechać około 3 km do parkingu u wylotu DolinyRacławki.

Stacja kolejowa:

Kraków, Krzeszowice

Dojazd autobusem:

Pisary (PKS)  

Warte zobaczenia:

W Krzeszowicach warto zwrócić na klasycystyczny zespół pałacowy Potockich. Na cmentarzu parafialnym pochowany został gen. J. Chłopicki naczelny wódz powstania listopadowego.

HISTORIA ZAMKU

Wieś Dubie wzmiankowana jest po raz pierwszy w 1381 r. (w niektórych publikacjach błędnie utożsamiana z inną wsią o tej samej nazwie, wzmiankowaną w 1270 r.). W okresie średniowiecza na jej terenie istniały bardzo skomplikowane stosunki własnościowe. Współwłaścicielami tej wsi byli wówczas przedstawiciele różnych rodów rycerskich.

W 2003 r. Michał Uruszczak doniósł o odkryciu na terenie Dubia reliktów murowanej budowli wieżowej. Usytuowana jest ona sytuowany w północno-zachodniej części obszaru wsi, na szczycie wysokiego wzgórza o nazwie Zamczysko, blisko sąsiadującego z miejscową kopalnią dolomitu. Wzgórze to, porośnięte lasem bukowym, ma charakter wąskiego cypla wysoczyzny, wyodrębnionego z zachodniego brzegu Doliny Racławki. Posiada ono bardzo strome stoki, a po stronie zachodniej kończy się skalnym urwiskiem. Skrajny fragment cypla, o długości około 100 m, odcięty jest od wyżynnego zaplecza głębokim parowem, mającym najpewniej po części charakter sztucznego wyrobiska. Parów ten tworzy rodzaj trudnej do przebycia fosy, po której wewnętrznej stronie, na kulminacji wzniesienia, zachowały się fundamenty kamiennej budowli obronnej na rzucie czworoboku o wymiarach 470x640 cm.

Forma obiektu wskazuje na to, że mamy tu do czynienia z fundamentami kamiennej wieży obronnej lub mieszkalno-obronnej. Trudno byłoby jednak już obecnie wyrokować, czy budowniczowie owej wieży doprowadzili swoje przedsięwzięcie do końca, czy może zabrakło im czasu lub środków na sfinalizowanie ambitnej i bardzo kosztownej inwestycji budowlanej. Niewykluczone, że wieża w Dubiu nigdy nie została ukończona, podobnie jak stało się z inną warownią jurajską, znaną z terenu Udorza. Za taką właśnie ewentualnością mógłby przemawiać fakt zupełnego braku przekazów historycznych na temat warowni w Dubiu.

Relikty murów usytuowane są na obrzeżu rozległego majdanu, rozciągającego się na południowym skraju wzgórza. Majdan, ma formę silnie wydłużonej, trójkątnej platformy, łagodnie pochylonej w kierunku południowo-wschodnim i dość stromo wznoszącej się ku północy, ku zachowanym reliktom wieży. Od strony zachodniej naturalne ograniczenie majdanu stanowi skalne urwisko. Północną granicę majdanu stanowi rodzaj wału z reliktami wieży. Wał ten oddziela majdan od fosy-wyrobiska. Po stronie wschodniej przedłużenie wału stanowi wyraźnie zarysowana krawędź, oddzielająca majdan od wschodniego stoku wzgórza. Bardzo prawdopodobne, że wzdłuż owej krawędzi biegły niegdyś proste umocnienia drewniane lub drewniano-ziemne (częstokół lub niski wał z częstokołem).

Jak z tego wynika, warownia w Dubiu miała - lub miała mieć - formę dwuczłonowego założenia obronnego, obejmującego murowaną wieżę obronną lub mieszkalno-obronną, usytuowaną odśrodkowo, na skraju całego założenia, oraz obszerny majdan wewnętrzny. Wieża została usytuowana na kierunku największego zagrożenia, jako rodzaj fermety, zamykającej ewentualnemu napastnikowi dostęp na majdan położony na skraju cypla wysoczyzny (przykład zastosowania wieżowego systemu obronny w tzw. układzie tarczowym). Z bardzo podobnym układem założenia obronnego mamy do czynienia w przypadku zamczysk w Myślenicach i Tudorowie koło Opatowa. Również tam murowane wieże obronne zamykały dostęp na majdany usytuowane na skraju cypla wysoczyzny.

Brak jakichkolwiek przekazów historycznych na temat obiektu obronnego w Dubiu nie pozwala na jednoznaczne określenie tożsamości budowniczego warowni na wzgórzu Zamczysko. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że na terenie Dubia istniały w średniowieczu bardzo złożone stosunki własnościowe. Mimo to istnieją dobre podstawy do hipotetycznej identyfikacji ewentualnych budowniczych (lub co najmniej posiadaczy) warowni w Dubiu. Budowniczym tak okazałej warowni mógł być tylko ktoś bardzo zamożny i należący do ścisłej elity feudalnej. Spośród licznych współwłaścicieli Dubia, o jakich wspominają zachowane źródła historyczne, warunek ten zdają się spełniać tylko dwaj przedstawiciele możnego rodu Toporczyków: chorąży krakowski Żegota oraz jego brat - Śmił z Dubia i Pisar (zwany Dubskim). Pierwszy z wymienionych, zmarły przed rokiem 1409 Żegota z Dubia, był posiadaczem domu na zamku krakowskim, co w jednoznaczny sposób świadczy o jego bardzo wysokiej pozycji społecznej. On też wydaje się być najbardziej prawdopodobnym budowniczym warowni w Dubiu, której budowę można byłoby w związku z tym datować wstępnie na okres przed rokiem 1409.

OPRACOWAŁ: Zbigniew Bereszyński

PLANY ZAMKU

Schematyczny plan założenia obronnego (wg Zbigniew Bereszyński w „materiały własne”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

WIDOKI ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

LEGENDY I PODANIA

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

BIBLIOGRAFIA

1. Zbigniew Bereszyński „Dubie. Jeszcze jedna warownia jurajska.”  
2. Zbigniew Bereszyński „Dubie - relikty obronnej siedziby rycerskiej”  

Copyright © 2006 Paweł Soczewski