Zamki w Polsce

Pomiń nawigację

Subskrypcja nowości

Informacje ogólne: 

Stan zachowania:

Do naszych czasów z zamku pozostało niewiele. Główna wieża, fragmenty murów obwodowych i fundamentów budynku mieszkalnego.

Lokalizacja:

Wieża jest dobrze widoczna z drogi Brzesko-Nowy Sącz, jednak żeby do niej dotrzeć należy dostać się na rynek miejski a stamtąd udać się na wzgórze położone na tyłach zabudowań kościelnych.

Wstęp na teren:

Wstęp płatny (na wieżę).

Informator turysty: 

Duże pobliskie miasta:

Brzesko (około 19 km), NOWY SĄCZ (około 30 km), TARNÓW (około 35 km)

Dojazd samochodem:

Droga krajowa nr 75

Stacja kolejowa:

Marcinkowice, Nowy Sącz, Brzesko, Tarnów

Dojazd autobusem:

Czchów (PKS)  

Warte zobaczenia:

W Czchowie zachował się układ urbanistyczny z czworobocznym rynkiem, parterowa zabudowa z podcienionymi domami. Najwspanialszym zabytkiem miasta jest gotycki kościól z 1346 roku. w jego wnętrzu zachowały się gotyckie polichromie oraz renesansowe nagrobki rodu wielogłowskich. W pobliżu Czchowa znajduja sie ruiny kilku zamków: zrekonstruowany zamek Tropsztyn w Wytrzyszczce, ruiny rodowej siedziby Melsztyńskich w Melsztynie oraz ruiny dwóch zamków w Rożnowie (gotyckiego i renesansowego).

HISTORIA ZAMKU

Początki murowanych umocnień w Czchowie należy wiązać z panowaniem króla Wacława Czeskiego. Właśnie wtedy na wschodnim, niższym cyplu rozległego wzgórza, na miejscu wcześniejszego grodu wzniesiono kamienną wieżę – donżon. Zbudowano ją z łamanego piaskowca ciężkowickiego, na planie koła o średnicy zewnętrznej 12,5 metra, grubości muru u podstawy 4,4-5,6 metra oraz obecnej wysokości 28 metrów (zbliżona do pierwotnej),, a jej fundamenty zostały osadzone w wyrąbanym w skale zagłębieniu. Zewnętrzna odsadzka (około 4 metry nad ziemią) służyła do podparcia drewnianego pomostu umożliwiającego wejście do wieży. Górna kondygnacja posiadała ośmioboczne zwieńczenie, którego ślady były widoczne jeszcze w drugiej połowie XIX wieku.

Prawdopodobnie w pierwszej ćwierci XIV wieku nastąpiła w oparciu o istniejącą wiążę budowa zamku. Należy to wiązać z ustanowieniem (w 1327 roku) w Czchowie leżącym na trakcie handlowym z Węgrami, komory celnej. Wschodnią część wzgórza wraz z wieżą otoczono murem obwodowym o grubości 2,4 metra i odcięto od pozostałej góry suchą fosą.

W północno-wschodnim narożniku założenia wzniesiono budynek mieszkalny. Była to budowla jednotraktowa, podpiwniczona, oparta o mury obwodowe. Od strony dziedzińca posiadała ona z murowany ganek ze schodami.

Główny wjazd do zamku prowadził od strony północnej i zabezpieczony był przedbramiem (mur osłaniający wjazd). Drugie wejście (prawdopodobnie furta) umieszczone było w murze południowym.

Zamek czchowski stanowił element pasa fortyfikacji doliny Dunajca, chroniącego trakt z Krakowa do Nowego Sącz i dalej na górne Węgry (Słowacja). Jednak Czchów był też siedziba administracyjną dóbr królewskich – starostwa czchowskiego. Starosta rezydował na zamku.

W XV i XVI wieku dokonano rozbudowy zamku. Główną inwestycją (XV wiek) było wzmocnienie obrony wjazdu poprzez budowę wieży bramnej. Została ona założona na planie prostokąta o wymiarach 6 x 7 metra i grubości murów 1,75 metra. W całości znajdowała się ona poza obwodem murów. Budowlę tę podparto dwoma potężnymi skarpami i zwieńczono machikułami.

Na początku XVI wieku do budynku mieszkalnego dostawiono, od południa, drugie nie podpiwniczone skrzydło. Natomiast obok wieży wzniesiono przybudówkę dochodzącą do zachodniego muru obwodowego.

Starostwo czchowskie, a wraz z nim zamek było w rękach świetnych rodów rycerstwa polskiego. Od XV wieku dso połowy XVI wieku władali nim Melsztyńscy z pobliskiego Melsztyna (przy dobrej pogodzie z wieży widać ruiny tego zamku). Po nich w 1549 roku starostą zostaje Seweryn Boner (pan na Ogrodzieńcu), a po nim jego syn Stanisław. Kolejnym starostą, od 1561 roku, był Wawrzyniec Spytko Jordan, kasztelan krakowski.

Świetność zamku i miasta przypadała na okres średniowiecza. Druga połowa XVI wieku to prawdopodobny upadek zamku. Lustracje dóbr królewskich z wieków od XVI do XVIII już nie wymieniają czchowskiego zamku.

Ruiny zapomnianego zamku wzbudziły zainteresowanie dopiero w XIX wieku. W 1928 roku przeprowadzono pierwsze prace konserwatorskie polegające na zabezpieczeniu ruin wieży. W latach 1966-67 przeprowadzono prace wykopaliskowe w wyniku których odkryto zasypane mury obwodowe oraz fragmenty domu mieszkalnego. Jednakże po tych badaniach ruiny na powrót skryła ziemia, pozostała tylko wieża.

Na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, przeprowadzono kolejne wykopaliska. Odsłonięto ukryte w ziemi mury, w tym nie znane wcześniej relikty wieży bramnej i wydobyto ponad 60 tys. przedmiotów (naczynia gliniane, groty kusz, fragmenty zbroi, mieczy, ostróg oraz monety). Na podstawie tych badań wykonano rekonstrukcję zamku (skala 1:100). Władze miasta podjęły decyzję o zabezpieczeniu odsłoniętych reliktów w formie trwałej ruiny min. odrestaurowano ośmioboczną nadbudowę wieży.

OPRACOWAŁ: Paweł Soczewski

PLANY ZAMKU

Rzut zamku (wg A. Michta w „Zamek w Czchowie”)

REKONSTRUKCJE ZAMKU

Próba rekonstrukcji zamku średniowiecznego (autor A. Michta) - rysunek pochodzi z „Zamek w Czchowie”

WIDOKI ZAMKU

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

LEGENDY I PODANIA

Niestety nie dysponujemy żadnymi materiałami na ten temat

BIBLIOGRAFIA

1. Jerzy Arlet, Agnieszka Karecka „Gmina Czchów i okolice” Czchów 2000
2. Bohdan Guerquin „Zamki w Polsce” Warszawa 1984
3. Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm „Leksykon zamków w Polsce” Warszawa 2001
4. Andrzej Szpunar „Zamek w Czchowie” w „Materiały i sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego nr XX” Rzeszów-Krosno-Tarnów 1999

Copyright © 2006 Paweł Soczewski